“Unbias the News” là một nền tảng báo chí độc lập có trụ sở tại Berlin (Đức), tập trung vào các góc nhìn địa phương và những câu chuyện thường bị bỏ qua trong dòng tin chính thống toàn cầu.
Kể từ khi rời Việt Nam, mình đã cố gắng để mang các câu chuyện của những TNLT, của các nhà hoạt động nhân quyền, các nhà bảo vệ môi trường hoặc nạn nhân của những vụ cướp đất ra công luận quốc tế. Dù chỉ là tiếng nói yếu ớt, nhưng mình vẫn cố gắng đến chừng nào còn có thể. Bài báo này có lẽ là bài thứ 5, hay 6 gì đấy mình tham gia trả lời phỏng vấn trong vòng 1 năm trở lại đây.
“Tình thế tiến thoái lưỡng nan của các nhà hoạt động tại Việt Nam: công khai để được bảo vệ, hay im lặng để tồn tại” là một đề tài đáng để thảo luận nên mình dẫn link bên dưới, những ai quan tâm có thể tham khảo. Bài báo khá dài nên xin chỉ trích dẫn phần trả lời phỏng vấn của mình, nhờ ông AI chuyển ngữ giùm.
Giữa hai lằn ranh
Các nhà hoạt động Việt Nam thường rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Giờ đây, rõ ràng rằng ngay cả việc tham gia các chương trình quốc tế như JETP cùng với các NGO lớn cũng không bảo vệ họ khỏi nguy cơ bị bắt. Tuy nhiên, hoạt động âm thầm – như các nhà vận động độc lập bị bắt trước dịp kỷ niệm – lại có thể còn nguy hiểm hơn nếu bị phát hiện.
Phạm Thanh Nghiên, một blogger và cựu tù nhân lương tâm hiện sống lưu vong tại Mỹ, cho rằng việc giữ kín danh tính và tiến hành các chiến dịch ẩn danh có thể giúp các nhà hoạt động đạt được nhiều hơn mà không bị “giám sát và can thiệp”.
“Nhưng nếu các hoạt động bí mật bị công an phát hiện trong khi công chúng không hề hay biết, thì mức độ nguy hiểm sẽ lớn hơn rất nhiều,” bà nói. “Người ta có thể bị bắt, bị tra tấn, bị dàn dựng tai nạn, thậm chí bị thủ tiêu – tùy theo mức độ hoạt động – mà không ai lên tiếng hay can thiệp.”
Kiểm soát, đe dọa và bắt bớ
Các tổ chức phi chính phủ độc lập không thể hoạt động hợp pháp tại Việt Nam: tất cả đều phải đăng ký dưới một cơ quan nhà nước, và ngay cả khi được chấp thuận, mọi hoạt động của họ vẫn phải chịu sự phê duyệt của nhà nước.
Tuy nhiên, hai người trong nhóm JETP vẫn đang bị giam – luật sư môi trường Bách và nhà nghiên cứu chính sách Nhiên – đều là cựu công chức và lãnh đạo các NGO được nhà nước cho phép. Bản thân JETP là một cơ chế tài trợ năng lượng sạch lớn, được hậu thuẫn bởi Nhóm Đối tác Quốc tế gồm EU, Anh, Mỹ, Nhật Bản, Đức, Pháp, Ý, Canada, Đan Mạch và Na Uy. Mục tiêu của JETP là huy động 15,5 tỷ USD đầu tư vào các chương trình và cơ sở hạ tầng nhằm giúp Việt Nam – một trong những nước nhập khẩu than lớn nhất thế giới – chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch.
Tuy nhiên, song song với đó là một loạt vụ bắt giữ ít được chú ý hơn đối với các nhà vận động độc lập trên mạng và các nhà báo công dân với cáo buộc “tuyên truyền chống nhà nước”. Một số người bị tuyên án tù rất dài – như Lê Đình Lượng, người từng đưa tin về thảm họa sinh vật biển do công ty Formosa gây ra, và bị kết án 20 năm tù.
Những nhà hoạt động khác bị đe dọa đến mức phải ngừng công việc của mình. Một số thành viên trẻ của Green Trees, một nhóm môi trường phi chính thức được thành lập năm 2015, được cho là đã bị chính quyền địa phương quấy rối và thậm chí bị công an theo dõi ngay tại trường học. Tính đến năm 2025, nhóm này không còn hoạt động.
Hiện diện hay im lặng
Năm 2008, bà Nghiên bị bỏ tù với cáo buộc tuyên truyền chống nhà nước vì các hoạt động kêu gọi nhân quyền và dân chủ tại Việt Nam. Ban đầu, bà âm thầm thu thập thông tin về các vi phạm nhân quyền và đăng bài dưới nhiều bút danh khác nhau, cho đến khi nhà địa chất Nguyễn Thanh Giang và nhà văn Nguyễn Xuân Nghĩa – cả hai đều là người hướng dẫn bà trước khi bị bỏ tù vì hoạt động của riêng họ – khuyên bà nên công khai danh tính như một cách tự bảo vệ.
Các nhà hoạt động nhân quyền công khai danh tính và công việc của mình “đối mặt với nguy cơ bị quấy rối hoặc bỏ tù,” bà Nghiên nói, nhưng “việc được chú ý bởi cả công chúng trong nước và quốc tế tạo ra áp lực dư luận buộc chính quyền phải cân nhắc trước khi đàn áp”.
“Việc tham gia công khai cũng giúp ngăn chặn sự cô lập,” bà nói thêm, “cho phép các nhà hoạt động kết nối với những người cùng chí hướng, xây dựng uy tín cá nhân và thiết lập mạng lưới hỗ trợ. Điều đó tạo điều kiện cho phong trào phát triển, truyền cảm hứng cho người khác và thu hút sự chú ý của các tổ chức nhân quyền.”
Đưa câu chuyện ra ánh sáng
Gerthie Mayo-Anda, giáo sư tại Trường Luật thuộc Đại học Bang Palawan (Philippines) với hơn 25 năm thực hành vận động môi trường tại thực địa, cho rằng các nhà hoạt động nên trở thành một phần của mạng lưới để có thể tiếp cận sự hỗ trợ nếu bị khởi kiện. “Nếu bạn đơn độc, vụ việc của bạn rất có thể sẽ bị cộng đồng và xã hội nói chung phớt lờ,” bà nói.
Lia Mai Torres, giám đốc điều hành Mạng lưới Bảo vệ Môi trường châu Á – Thái Bình Dương (APNED), nhấn mạnh rằng các mạng lưới như vậy có thể vượt qua biên giới quốc gia. Chiến lược “hiện diện để bảo vệ” của APNED, theo bà, công bố các tuyên bố và thông tin về các vụ việc của những người bảo vệ môi trường thông qua mạng lưới các tổ chức khác nhau, “đặc biệt khi các tổ chức đang gặp rủi ro cảm thấy tình hình an ninh của họ sẽ xấu đi nếu tự lên tiếng”.
Bà Nghiên cho biết nhiều gia đình sợ lên tiếng về các vụ việc của người thân do bị chính quyền địa phương quấy rối. “Trong vài năm qua, gia đình của các nhà hoạt động bị bắt hoặc bị quấy nhiễu đã chọn cách im lặng, thậm chí cắt đứt liên lạc với cộng đồng bất đồng chính kiến, vì sợ bị trả đũa,” bà nói.
Gần đây, bà Nghiên đã mở một kênh YouTube giới thiệu hồ sơ các nhà hoạt động nhằm giúp họ không rơi vào quên lãng. Trong video đầu tiên, bà đưa tin về trường hợp Phạm Minh Vũ, một nhà hoạt động trẻ không thuộc tổ chức nào ở tỉnh Quảng Trị, bị kết án 18 tháng tù.
Bà cảnh báo rằng việc công khai không phải là mô hình phù hợp cho tất cả mọi người, nhưng tin rằng nó đã mang lại cho bà sự bảo vệ từ đồng nghiệp và quốc tế. “Với tôi, mọi đóng góp, mọi tiếng nói của những công dân bình thường đang nỗ lực vì sự chuyển mình của đất nước – dù công khai hay âm thầm – đều vô cùng quý giá và đáng được tôn trọng,” bà nhấn mạnh.
Link dưới phần bình luận:
Bài báo nói về Trịnh Bá Phương trên Asia Democracy Chronicles: https://adnchronicles.org/…/02/whats-in-evftas-fine-print/
Phạm Thanh Nghiên
Nguồn: www.facebook.com
Nhiều người đổ trách nhiệm cho tình trạng thảm hại tại Venezuela ngày hôm nay…
Phản đối việc Mỹ vi phạm luật pháp quốc tế trong vụ Venezuela không phải…
Việt Nam và Venezuela là hai quốc gia có mối quan hệ gần gũi, nhất…
Làn sóng vỡ mộng đang gia tăng. Những người ủng hộ chiến tranh nhiệt thành…
Sau khi lật đổ, Mỹ dựng lên những chính quyền tồn tại được, nhưng thiếu…
Đừng nên quên rằng luật pháp là sự thể hiện của LẼ PHẢI, luật pháp…