Vì sao ở các nước tự do, phụ nữ và trẻ em được bảo vệ còn ở Việt Nam, họ lại trở thành nạn nhân của quyền lực? (Lê Chí Thành)

Ở những quốc gia tự do, người ta có thể chỉ trích chính phủ, chất vấn lãnh đạo, thậm chí chế giễu chính sách công khai mà không bị bắt, không bị bôi nhọ đời tư, càng không bị lôi con cái ra làm công cụ trả thù. Trong khi đó, tại Việt Nam, chỉ cần một người phụ nữ phản biện chính trị bằng ngôn ngữ ôn hòa, có lý lẽ và tri thức – như trường hợp Hồng Thái Hoàng – thì cái giá phải trả có thể là mất tự do cá nhân và sự tổn thương tinh thần của cả những đứa trẻ vô tội.

Sự khác biệt này không đến từ “văn hóa Á Đông”, không phải do “trình độ dân trí”, mà đến từ bản chất của thể chế và cách quyền lực được kiểm soát – hay không được kiểm soát.

1. Ở các nước tự do: quyền con người là giới hạn của quyền lực

Tại các xã hội dân chủ:

• Phụ nữ và trẻ em là nhóm được bảo vệ đặc biệt, kể cả khi người mẹ bị điều tra hay xét xử.

• Đời tư cá nhân là bất khả xâm phạm, truyền thông không được phép đào bới con cái để công kích chính trị.

• Nếu một người phụ nữ chỉ trích chính phủ, nhà nước có nghĩa vụ trả lời bằng lập luận, không phải bằng còng số 8.

• Công an không phải công cụ chính trị, mà là lực lượng chấp pháp chịu sự giám sát của tòa án độc lập, báo chí tự do và xã hội dân sự.

Ở đó, nhà nước sợ vi phạm quyền con người, vì:

Vi phạm là mất ghế, mất uy tín, mất phiếu, và có thể đi tù.

2. Ở Việt Nam: quyền lực không bị kiểm soát nên người yếu thế trở thành nạn nhân

Trường hợp Hồng Thái Hoàng cho thấy một thực tế đau lòng:

• Phản biện chính trị bị xem là “đe dọa”.

• Người phụ nữ phản biện bị đối xử như đối tượng cần trấn áp.

• Con cái họ không được xem là đối tượng cần bảo vệ, mà trở thành đòn đánh tâm lý.

Điều này không phải ngẫu nhiên. Nó xuất phát từ ba nguyên nhân cốt lõi:

Nguyên nhân thứ nhất: Không có tam quyền phân lập thực chất

Khi:

• Lập pháp không độc lập

• Tư pháp không đứng ngoài chính trị

• Hành pháp vừa làm luật, vừa bắt người, vừa định hướng dư luận

→ thì không có cơ chế nào bảo vệ người yếu thế trước quyền lực.

Trong bối cảnh đó, một người mẹ đơn thân không có “chống lưng chính trị” sẽ cực kỳ mong manh trước bộ máy công quyền.

Nguyên nhân thứ hai: Không có báo chí độc lập và xã hội dân sự mạnh

Ở các nước tự do:

• Chỉ cần truyền thông công kích đời tư con cái người bất đồng chính kiến → báo chí độc lập, hội bảo vệ trẻ em, luật sư, công luận sẽ vào cuộc.

Ở Việt Nam:

• Truyền thông định hướng có thể đồng loạt tấn công đời tư.

• Dư luận viên được khuyến khích đánh vào nhân phẩm thay vì tranh luận.

• Không có cơ chế bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực thông tin mang tính chính trị.

Khi truyền thông không bảo vệ người yếu thế, nó trở thành công cụ gây hại cho họ.

Nguyên nhân thứ ba: Quyền lực không cần chính danh từ người dân

Ở xã hội tự do, chính quyền tồn tại nhờ:

sự đồng thuận, lá phiếu và niềm tin của người dân.

Ở Việt Nam, quyền lực tồn tại nhờ:

kiểm soát thông tin, kiểm soát nỗi sợ và trấn áp phản biện.

Vì không cần thuyết phục dân bằng lý lẽ, nên trấn áp trở thành lựa chọn rẻ nhất. Và khi đã trấn áp, thì:

• Đạo lý bị gạt sang một bên

• Phụ nữ và trẻ em không còn là đối tượng cần bảo vệ, mà là “điểm yếu để đánh”

Từ vụ Hồng Thái Hoàng: người dân cần hiểu điều gì?

Bất công không đến từ một cá nhân công an.

Không đến từ một vài dư luận viên mất đạo đức.

Mà đến từ một hệ thống không đặt quyền con người làm nền tảng.

Khi luật pháp không nhằm bảo vệ công dân mà nhằm bảo vệ quyền lực, thì:

• Người nói thật sẽ bị trừng phạt.

• Người yếu thế sẽ bị tổn thương nhiều nhất.

• Phụ nữ và trẻ em sẽ là nạn nhân đầu tiên.

Hồng Thái Hoàng không chỉ là một người mẹ bị bắt.

Cô là tấm gương phản chiếu một xã hội nơi quyền lực đứng trên nhân phẩm.

Một xã hội văn minh được đo bằng cách nó đối xử với:

• phụ nữ

• trẻ em

• và những người không có quyền lực ( yếu thế)

Nếu một xã hội bắt giam người mẹ vì tiếng nói ôn hòa, rồi để mặc con cái họ bị bôi nhọ, thì đó không phải là vấn đề của cá nhân Hồng Thái Hoàng.

Đó là vấn đề của cả hệ thống.

Và chừng nào người dân còn bị buộc im lặng trước sự bất công ấy, thì chừng đó, không ai thực sự an toàn.

Hồng Thái Hoàng vô tội!

Lê Chí Thành

Nguồn: www.facebook.com