Báo Cáo Tù Nhân Chính Trị Việt Nam Năm 2025

Cho đến thời điểm này, Tập hợp Dân chủ Đa nguyên ghi nhận có 442 tù nhân chính trị đang bị chính quyền cộng sản giam giữ. Sáng ngày 7/1/2026, cơ quan công an thành phố Hà Nội đã bắt giữ Facebooker Hồng Thái Hoàng (tên thật là Hoàng Thị Hồng Thái) theo cáo buộc “Làm, tàng trữ, phát tán, tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống nhà nước” quy định tại Điều 117 Bộ luật hình sự năm 2015. Bà Hoàng Thị Hồng Thái là nạn nhân mới nhất của chính sách đàn áp chính trị của chế độ cộng sản.

Theo ghi nhận của chúng tôi, ngoài bà Hoàng Thị Thái Hồng, chính quyền đang giam giữ 75 người theo cáo buộc tội danh “Làm, tàng trữ, phát tán, tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống nhà nước” quy định tại Điều 88 Bộ luật hình sự năm 1999 (BLHS 1999) và Điều 117 Bộ luật hình sự năm 2015 (BLHS 2015). Chính quyền cũng giam giữ 111 người với cáo buộc tội danh “Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền” theo Điều 79 BLHS 1999 và theo Điều 109 BLHS 2015 đồng thời đang giam giữ 69 người với cáo buộc tội danh “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ” theo Điều 331 BLHS 2015. Chúng tôi cũng ghi nhận 118 trường hợp bị cáo buộc tội danh “Khủng bố” hoặc “Khủng bố nhằm chống chính quyền” quy định tại Điều 84 BLHS 1999, Điều 113 và Điều 299 BLHS 2015. Ngoài ra còn có 23 người sắc tộc thiểu số ở Tây Nguyên và Tây Bắc bị cáo buộc tội danh “Phá hoại chính sách đoàn kết” quy định tại Điều 87 BLHS 1999 và Điều 116 BLHS 2015.

Trong năm 2025, chính quyền đã khởi tố, bắt giữ và dẫn độ 55 người, trong đó chính quyền đã bắt giữ 48 người, khởi tố và truy nã đối với 4 người. Ngoài ra chính quyền còn khởi tố thêm tội danh đối với hai người dù họ đang phải chịu hình phạt tù của những bản án khác là trường hợp ông Trịnh Bá Phương và ông Đỗ Minh Hiền. Hiện tượng án chồng án trong năm 2025 là một chỉ dấu cho thấy tình hình đàn áp chính trị tại Việt Nam đã gia tăng một cách nghiêm trọng.

Vào cuối năm 2025, chính quyền đã thực hiện việc dẫn độ đối với ông Y Quynh Bđắp – thành viên sáng lập tổ chức Người Thượng vì Công lý, một tổ chức ôn hoà, chủ trương đấu tranh vì quyền của người bản địa cho các sắc tộc thiểu số ở Tây Nguyên. Ông Y Quynh Bđắp bị chính quyền cáo buộc tội danh “Khủng bố” trong vụ án cáo buộc khủng bố xảy ra tại huyện Cư Kuin, tỉnh Đắk Lắk ngày 11/6/2023 và bị kết án 10 năm tù vắng mặt trong phiên tòa diễn ra vào tháng 1/2024. Ông Quynh và tổ chức Người Thượng vì Công lý luôn khẳng định tổ chức Người Thượng vì Công lý không liên quan đến vụ việc. Trong vụ án này, chính quyền đã truy tố 100 người, xử phạt chung thân đối với 10 người và kết án gần 800 năm tù với 80 người còn lại. Dù vụ án đã xảy ra được hơn hai năm và đã kết thúc việc xét xử nhưng thông tin về vụ án được công bố rất sơ sài và hoàn toàn thiếu minh bạch.

Trong năm 2025 đã có 65 người được ghi nhận đã mãn hạn hoặc được trả tự do. Ngoài ra, trong những ngày đầu năm 2026, chúng tôi cũng ghi nhận thêm 4 người nữa đã mãn hạn hình phạt tù. Ngoài những người đã mãn hạn hình phạt tù được kiểm chứng trên thực tế, chúng tôi buộc phải ước chừng việc mãn hạn dựa vào thời điểm bị bắt giữ, thời điểm xét xử, hình phạt hoặc dựa theo mức hình phạt cao nhất theo quy định trong một số trường hợp. Do vậy, báo cáo của chúng tôi chắc chắn còn nhiều thiếu sót. Chúng tôi hy vọng có nhiều người đã được mãn hạn trên thực tế hơn ghi nhận của chúng tôi.

Cần phải nhắc lại tình trạng nhức nhối về điều kiện giam giữ trong các trại giam, trại tạm giam, đặc biệt đối với các tù nhân chính trị. Chúng tôi đã ghi nhận những trường hợp về gạo mốc, thực phẩm kém chất lượng, về nhiễm độc và về việc không được chăm sóc y tế kịp thời. Vào ngày 3/9/2025, ông Vương Văn Thả, một tín đồ Phật Giáo Hoà Hảo bị giam giữ tại trại giam An Phước đã đột ngột tử vong. Một trường hợp khác là ông Sùng A Sình – người bị kết án 8 năm tù trong vụ án Mường Nhé, đã bị đột quỵ vào cuối tháng 11/2024 tại trại giam Nam Hà. Cán bộ y tế của trại giam Nam Hà được cho là đã có mặt cấp cứu không kịp thời, dù đã được các phạm nhân khác cấp báo từ sớm, dẫn đến cái chết của ông Sùng A Sình.

Ngoài ra, chúng tôi còn ghi nhận trường hợp ông Đinh Văn Hải – bị kết án 5 năm tù theo Điều 117 BLHS 2015, đã bị mắc bệnh ung thư gan do tiến triển từ viêm gan mà không được điều trị. Ông Hải bị viêm gan từ trước khi bị bắt giữ năm 2021, dù nhiều lần đề nghị được điều trị bệnh trong giai đoạn điều tra, giam giữ nhưng ông đã bị khước từ, không được chỉ định bác sĩ có chuyên môn phù hợp khiến bệnh tiến triển xấu thành ung thư. Ông chỉ được trả tự do trước thời hạn để được khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế có chuyên môn, dù việc đi lại khám chữa bệnh của ông gặp nhiều khó khăn do ông vẫn phải chịu quản chế tại địa phương sau khi được trả tự do. Nhiều trường hợp chỉ định y tế chậm trễ hoặc không phù hợp khác cũng được ghi nhận.

Phần lớn trong số 442 tù nhân chính trị đã bị giam giữ chỉ vì họ đã thực hiện các quyền tự do chính trị một cách ôn hoà. Các tội danh như Điều 79, 87, 88 Bộ luật hình sự năm 1999 hay Điều 109, 116, 117, 331 Bộ luật hình sự năm 2015 đã được đặt ra để chế tài và ngăn cản việc thực hiện những quyền tự do căn bản. Khi Hiến ước lâm thời của Cộng hoà Việt Nam được long trọng công bố, mở đầu cho quá trình chuyển tiếp về dân chủ, những tội danh vô lý này sẽ được bãi bỏ hoàn toàn.

Các tù nhân chính trị, trong mọi trường hợp, có quyền yêu cầu xem xét lại những cáo buộc đối với mình, có quyền yêu cầu phục hồi danh dự và nhân phẩm, được phục hồi tất cả các quyền công dân. Họ cũng có quyền yêu cầu nhà nước bồi thường cho những thương tổn mà họ đã phải chịu đựng, có quyền yêu cầu nhà nước điều tra, làm rõ những ai có chức trách và thẩm quyền đã sai phạm khi bắt giữ, truy tố và tuyên những bản án vô lý đối với họ. Những thẩm phán bị chứng minh là đã phản bội luật pháp và lương tâm chức nghiệp để cố ý xử án oan theo mệnh lệnh sẽ không được hành nghề thẩm phán nữa.

Cần phải lưu ý, việc truy cầu công lý và sự thật là bước đầu tiên để hàn gắn những vết thương do quá khứ để lại, hoàn toàn không nhằm mục đích truy bức hay trả thù chính trị. Trái lại, chính quyền dân chủ sẽ không truy tố một người chỉ vì những chức vụ mà họ đã giữ trong chính quyền cộng sản mà phải căn cứ vào hành vi cụ thể, có mức độ sai phạm rất nghiêm trọng đối với chính pháp luật hiện hành khi người đó tại chức. Mọi công dân có quyền tố cáo những hà hiếp mà mình đã là nạn nhân và khi đó nhà nước sẽ xử lý những tranh tụng đó như những tranh tụng giữa những công dân bình đẳng trước pháp luật. 

Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên tổng hợp

(09/01/2026)