Xin phép được mở đầu bài viết này bằng một câu hỏi để bạn đọc suy nghĩ, đó là cơ quan thuế có quyền cấm một người xuất cảnh chỉ vì họ đang nợ thuế không? Câu trả lời không hiển nhiên như nhiều người nghĩ.
Theo số liệu từ Cục Thuế, tính đến tháng 11 năm 2026, cơ quan này đã ban hành hơn 250,000 thông báo tạm hoãn xuất cảnh, trong đó đại đa số liên quan đến chủ doanh nghiệp hoặc hộ kinh doanh không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Nhưng thế nào là ‘không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký’? Thường thì điều này có nghĩa là công ty đã ngừng hoạt động trên thực tế, trong nhiều trường hợp người chủ đã trả lại giấy phép kinh doanh, nhưng lại chưa làm thủ tục đóng mã số thuế. Nhưng chưa đóng mã số thuế không có nghĩa là còn nợ thuế. Và thực tế là có rất nhiều người đã bị cấm xuất cảnh dù không nợ thuế. Điển hình là trường hợp một doanh nhân Việt kiều Mỹ bị cấm xuất cảnh chỉ vì gần 20 năm trước, khi đóng cửa công ty, ông chưa làm thủ tục xóa mã số thuế. Một người khác, chỉ tới khi ra sân bay làm thủ tục mới ngỡ ngàng biết mình bị cấm xuất cảnh vì khoản nợ thuế… 15,000 đồng.
Đã có nhiều cá nhân và tổ chức lên tiếng về tình trạng cấm xuất cảnh tràn lan này. Người thì kiến nghị chính quyền chỉ nên hạn chế xuất cảnh những người thực sự có nợ thuế. Người khác thì đề xuất đơn giản hóa thủ tục xóa mã số thuế. Nhưng hầu như không ai đặt ra câu hỏi cốt lõi nhất, đó là cơ quan thuế có quyền tước đoạt quyền tự do đi lại của công dân chỉ vì một khoản nợ hành chính không?
Phía ngành thuế đương nhiên sẽ viện dẫn Luật Quản lý thuế để khẳng định họ làm đúng quy trình. Nhưng trong một xã hội văn minh, luật pháp sinh ra là để bảo vệ quyền con người và duy trì công lý, thay vì để hợp thức hóa sự tùy tiện của bộ máy hành chính. Sự kiện một người dù không nợ thuế vẫn bị tước quyền xuất cảnh đã chứng minh sự bất công của quy định này. Nhưng dù một người thực sự có nợ thuế đi nữa thì chính quyền cũng không thể tùy tiện cấm họ rời khỏi đất nước. Bởi suy cho cùng thì nợ thuế, về bản chất, cũng chỉ là một khoản nợ hành chính và người nợ thuế không phải là tội phạm hình sự.
Tại các quốc gia văn minh, quyền tự do đi lại được bảo vệ nghiêm ngặt, việc hạn chế xuất cảnh chủ yếu chỉ áp dụng cho người đang bị điều tra, truy tố hình sự, hoặc đang chấp hành án treo. Nếu muốn hạn chế xuất cảnh vì nợ thuế, trước tiên cơ quan thuế phải gửi thông báo đòi nợ nhiều lần và đảm bảo người dân đã nhận được thông tin. Khoản nợ phải vượt một ngưỡng rất lớn (chẳng hạn tại Mỹ năm 2026 là trên 66,000 đô la). Ngoài ra, cơ quan thuế còn bắt buộc phải tìm cách thu hồi nợ bằng các biện pháp kinh tế như phong tỏa tài khoản ngân hàng, khấu trừ lương tự động, hoặc kê biên tài sản. Sau đó, phải chứng minh được người nợ thuế có dấu hiệu tẩu tán tài sản để bỏ trốn. Và cuối cùng, quan trọng nhất, là cơ quan thuế không có quyền tự ban hành lệnh cấm. Tại Mỹ, Sở Thuế vụ Liên bang phải đề nghị Bộ Ngoại giao từ chối cấp hoặc thu hồi hộ chiếu sau khi đã hết thời hạn khiếu nại. Tại Canada và nhiều nước châu Âu, cơ quan thuế phải đệ đơn xin phán quyết của tòa án, và tất nhiên là tòa án tại các nước này hoàn toàn độc lập với chính phủ.
Ngược lại, dù nợ thuế nhiều hay ít, thậm chí không nợ, người dân Việt Nam vẫn bị hạn chế xuất cảnh như tội phạm. Nghiêm trọng hơn, việc thông báo thường chỉ được đẩy lên cổng thông tin điện tử thay vì tống đạt trực tiếp, khiến nhiều người không biết mình bị cấm xuất cảnh cho tới khi ra sân bay, dẫn đến thiệt hại rất lớn về thời gian và tiền bạc. Nói tóm lại, quy định cấm xuất cảnh những người nợ thuế là một đạo luật bất công, được ban hành bởi một chính quyền bất lương, và được thực thi một cách bất minh.
Điều 13 trong Tuyên ngôn Phổ cập Nhân quyền năm 1948 của Liên Hợp Quốc khẳng định, ‘Mọi người đều có quyền rời khỏi bất cứ quốc gia nào, kể cả quốc gia của mình’. Nguyên tắc này tiếp tục được luật hóa tại Điều 12 của Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR), một văn kiện mà chính quyền Việt Nam đã phê chuẩn từ năm 1982. Làn sóng cấm xuất cảnh tràn lan hiện nay một lần nữa nhắc cho người Việt Nam nhớ rằng các quyền tự do cơ bản của mình, mà phần lớn các dân tộc trên thế giới đều đã có, vẫn đang bị đảng cộng sản chà đạp mỗi ngày.
Ba cường quốc ngồi cùng bàn, cùng nói về hòa bình và ổn định. Nhưng…
Bài viết của bạn không hiển thị ở quốc gia sau: Việt Nam Lý do…
Suốt hai ngày 17 và 18/11/2026, hình ảnh lực lượng công an, mật vụ, cảnh…
Chúng ta đã quen đánh giá một người qua nghề nghiệp, thu nhập và năng…
(VNTB) – Ngoại trừ đảng viên đảng cộng sản ra, thì toàn dân đã bị…
Bắc Kinh đang triển khai chiến dịch thu thập thông tin tình báo quy mô…