Vài Suy Tư Về Việc Mỹ Và Israel Đánh Iran (Việt Hoàng)

Việc hy vọng Trump sẽ can thiệp vào Việt Nam để nước ta sớm có dân chủ là không có cơ sở. Trump rất thích và ngưỡng mộ các nhà độc tài, miễn đừng chống Trump là được. Thế giới dù đã văn minh nhưng vẫn không thể áp đặt dân chủ cho tất cả các quốc gia. Tranh đấu cho dân chủ vẫn là vấn đề của mỗi nước và nó phụ thuộc hoàn toàn vào tầng lớp trí thức chính trị của các quốc gia đó.

Việt Hoàng

Sáng sớm ngày 28/2/2026 Mỹ và Israel đã bất ngờ tấn công Iran. Các mục tiêu được nhắm đến là các cơ sở hạt nhân, cơ sở hạ tầng quân sự và các nhân vật lãnh đạo của nhà nước thần quyền Iran. Lãnh đạo tối cao của Iran, Ali Khamenei đã tử vong cùng nhiều quan chức cao cấp.

Cuộc chiến vẫn đang tiếp tục và không biết khi nào mới kết thúc. Dư luận Việt Nam đã chia thành hai phía, một phía ủng hộ hành động quân sự của chính quyền Donald Trump và một phía cho rằng cuộc chiến này không giải quyết được vấn đề gì. Vậy cái nhìn của những người hoạt động chính trị chuyên nghiệp như Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên về cuộc chiến này như thế nào ?

Trước hết tôi xin minh định một điều rằng chúng tôi không ủng hộ hay đứng về phía nhà nước thần quyền Hồi giáo Iran. Chúng tôi cũng như đa số người Việt Nam mong muốn người dân Iran được sống trong một chế độ dân chủ và tự do. Việc nhiều quốc gia trên thế giới vẫn đang còn bị các chế độ độc tài cai trị và bức hại là nỗi đau chung của nhân loại. Điều đáng buồn là cho đến giờ, thế giới vẫn chưa có giải pháp nào để giải quyết dứt điểm vấn nạn này.

Quay trở lại với cuộc chiến của Mỹ và Israel với Iran. Chúng ta có thể thấy rằng cuộc chiến này có ảnh hưởng lớn đối với nhiều quốc gia như Iran, Israel, Mỹ, các nước Trung Đông, thế giới và Việt Nam.

Với Iran

Iran là nước chịu nhiều thiệt hại nặng nề nhất trong cuộc chiến này. Nhiều cơ sở hạ tầng về quân sự cũng như dân sự của Iran đã bị Mỹ và Israel phá hủy. Gần như toàn bộ ban lãnh đạo của nhà nước thần quyền Iran đã bị sát hại. Hàng nghìn người Iran đã bị chết trong đó có 170 học sinh chết vì trúng tên lửa Mỹ. Mặc dù vậy, cho đến giờ vẫn không có dấu hiệu gì cho thấy nhà nước Iran sẽ bị sụp đổ. Các cuộc nổi dậy dành chính quyền của người dân Iran đã không xảy ra và chắc chắn sẽ không xảy ra trong lúc này. Thứ nhất, đối lập Iran chưa hội đủ tầm vóc với một dự án chính trị khả thi để thuyết phục người dân Iran. Mặt khác, nếu có một tổ chức hay phong trào đối lập tại Iran thì họ cũng không nổi dậy chống lại chính quyền trong lúc này vì họ không muốn bị người dân Iran nhìn nhận như là một ‘lực lượng tay sai của Mỹ và Israel’. Chiến tranh với kẻ thù bên ngoài thường có tác dụng đoàn kết bên trong lại với nhau.

Dân chủ cho một quốc gia không thể từ trên trời rơi xuống và nhất là không thể đến từ bom đạn của một nước khác. Giết một nhà độc tài và dân chủ hóa đất nước là hai chuyện khác nhau. Venezuela là một ví dụ, nhà độc tài Maduro đã bị bắt nhưng hệ thống toàn trị của Venezuela vẫn còn nguyên. Muốn hay không thì nền dân chủ của Iran phải do chính tầng lớp trí thức chính trị của Iran đảm nhiệm.

Sau cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran thì mọi cánh cửa đối thoại đều bị đóng lại. Đại giáo chủ mới của Iran là con trai của Khamenei. Ông ta chắc chắn sẽ cực đoan hơn và sẽ chống Mỹ đến cùng để trả thù cho người cha bị Mỹ giết hại. Lực lượng vệ binh Iran như ‘rắn mất đầu’ mạnh ai nấy làm và họ đã chơi bài cùn khi tấn công không chỉ các cơ sở quân sự mà còn nhắm vào các công ty của Mỹ tại vùng Vịnh và cả các nhà máy lọc dầu và khí đốt của các nước trong khu vực. Họ đã gây ra một cuộc chiến toàn cầu về nhiên liệu khi phong tỏa eo biển Hormuz, một ‘yết hầu’ quan trọng của thế giới về năng lượng.

Với Israel

Lịch sử của nhà nước Do Thái khá đau buồn. Họ ít nhất đã hai lần bị trục xuất khỏi quê hương. Gần 2000 năm lưu lạc khắp nơi cho đến năm 1948, sau thế chiến 2 và nhất là sau cuộc thảm sát kinh hoàng của Hitler giết chết 6 triệu người Do Thái khiến thế giới xúc động mạnh. Liên Hợp Quốc đã  quyết định thành lập nhà nước Do Thái trên vùng đất Palestine bất chấp sự phản đối của các nước Hồi giáo. Từ đó trở đi, Israel đã không ngừng bành trướng và mở rộng lãnh thổ bằng vũ lực.

Với sức mạnh vượt trội về khoa học, kinh tế và quân sự cộng với sự hậu thuẫn của Mỹ, Israel đã cư xử như một cường quốc trong khu vực. Mọi sự phản đối của các nước Ả Rập trong khu vực đều bị Israel dùng vũ lực để giải quyết. Với dân sống chỉ 10 triệu người sống trên một diện tích nhỏ, khoảng 22.000 km vuông, xung quanh đều là các nước Ả Rập với hơn 400 triệu dân, cách hành xử đúng nhất của Israel là hòa giải và chung sống hòa bình với các nước Ả Rập. Có lẽ người Do Thái đã quá tự tin vào sức mạnh của mình. Tuy nhiên, thế giới đã và đang thay đổi rất nhanh chóng. Sức mạnh vượt trội về quân sự của một quốc gia có thể bị phá vỡ bởi một loại vũ khí mới, rẻ tiền và dễ sản xuất, đó là Drone (các thiết bị bay không người lái điều khiển từ xa). Loại vũ khí này đã thay đổi cục diện tại chiến trường Ukraine và cũng sẽ như vậy trong cuộc chiến giữa Israel và Iran.

Đương kim thủ tướng Israel, Netanyahu là một Donald Trump của nước này. Ông là cựu đại úy quân đội nên không có gì lạ khi luôn chọn giải pháp vũ lực để giải quyết vấn đề. Việc Netanyahu xem Iran là ‘mối đe dọa sống còn của Israel’ để rồi gây sức ép lên Donald Trump tấn công Iran là một sai lầm. Israel không thể nào tiêu diệt được Iran, đơn giản vì Iran quá lớn với diện tích gần 1,7 triệu km vuông, gấp 80 lần diện tích Israel.

Việc Netanyahu lấy lý do Iran là một ‘mối nguy trong tương lai’ để tấn công phủ đầu là hành động và lý lẽ của kẻ bất chấp luật pháp quốc tế và đạo đức. Putin cũng lấy lý do đó để tấn công Ukraine. Trung Quốc cũng từng lấy lý do ‘tự vệ’ để tấn công Việt Nam năm 1979…

Mặc dù không mấy ai thích nhà nước thần quyền Iran nhưng việc Israel tấn công Iran gây nhiều chết chóc cho người dân vô tội trong đó có nhiều trẻ em và phụ nữ đã gây xúc động cho cả thế giới, đặc biệt là 500 triệu người Ả Rập và hơn 2 tỉ người Hồi giáo. Cuộc chiến của Israel với Iran không làm cho họ an toàn hơn mà ngược lại,  ngay cả đối với cộng đồng Do Thái sinh sống ở nước ngoài.

Với các nước vùng Vịnh và thế giới

Thiệt hại của các nước vùng Vịnh như Iraq, Kuwait, Ả Rập Xê Út, Bahrain,  Qatar, UAE, Oman…trong cuộc chiến này là vô cùng lớn. Hầu hết các nước vùng Vịnh xuất khẩu dầu thô và khí đốt cho cả thế giới với 30% sản lượng dầu thô và 20% sản lượng khí tự nhiên. Tất cả đều phải đi qua eo biển Hormuz để đến với thế giới. Thiệt hại của các nước này ước tính vào khoảng 700 triệu đến 1,2 tỉ USD mỗi ngày. Ngoài ra các quốc gia như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UEA) với trung tâm Dubai hay Qatar thì thương mại, tài chính, công nghệ, hàng không, du lịch và dịch vụ xa xỉ là những thế mạnh và ưu tiên hàng đầu của họ nhằm thu hút các nhà đầu tư và giới siêu giàu trên thế giới. Họ chấp nhận sự ‘bảo kê’ của Mỹ để có sự ổn định bằng cách cho phép Mỹ đặt các căn cứ quân sự tại đây…tuy nhiên cuộc chiến của Mỹ và Israel với Iran đã phá hủy tất cả. Người nước ngoài hốt hoảng rời khỏi đây và không hẹn ngày trở lại. Các cơ sở lọc dầu và khí đốt của họ bị Iran phá hủy, phải mất nhiều thời gian để khôi phục lại hoạt động như trước đây, kể cả sau khi cuộc chiến kết thúc.

Với thế giới thì cuộc chiến này đã làm giá xăng dầu tăng mạnh vì nguồn cung bị gián đoạn bất ngờ. Các nước EU càng bị thiệt hại khi phải chi tiêu nhiều tiền hơn cho năng lượng trong khi họ đang cố gắng để dành tiền ủng hộ cho Ukraine. Sự phản đối Mỹ của Tây Ban Nha sẽ tiếp tục lan rộng sang các nước khác trong EU. Lẽ ra Mỹ nên tham khảo và báo trước cho các nước đồng minh để họ có sự chuẩn bị. Không có gì bất ngờ khi tất cả các nước đồng minh của Mỹ đã từ chối tham gia cuộc chiến này kể cả Vương quốc Anh, một quốc gia anh em thân thiết của Mỹ.

Với Donald Trump và nước Mỹ

Có thể nói rằng đây là cuộc chiến của Donald Trump chứ không phải của nước Mỹ. Iran không hề là mối đe dọa cho nước Mỹ. Trump phát động cuộc chiến này dưới sức ép của Netanyahu và giới tài phiệt Do Thái. Chính quyền Donald Trump đã không có bất cứ kế hoạch nào để kết thúc cuộc chiến với Iran. Mục tiêu phá hủy cơ sở hạ tầng quân sự của Iran có thể thành công nhưng việc thay đổi chính quyền Iran là bất khả thi trừ khi Mỹ đem quân đổ bộ vào Iran.

Việc Donald Trump cáo buộc Iran sản xuất vũ khí hạt nhân và cho rằng đó là mối nguy đe dọa Mỹ là không thuyết phục. Năm 2015 Iran đã đồng ý chấm dứt chương trình chế tạo vũ khí hạt nhân sau nhiều năm thuyết phục bởi các nước Châu Âu. Chính Trump là người đã xé bỏ thỏa ước này khi lên cầm quyền. Trong cuộc đàm phán mới đây với Mỹ, Iran đã đồng ý để cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) giám sát chương trình chế tạo vũ khí của mình. Trump đã chà đạp luật pháp Quốc tế khi tự ý tấn công Iran mà không thông qua Liên Hợp Quốc. Thậm chí Trump còn không thèm tham khảo ý kiến của các nước đồng minh rồi giờ đây lại kêu gọi họ giúp đỡ. Khi bị đồng minh từ chối ủng hộ thì Trump lại đe dọa trừng phạt kinh tế. Tây ban Nha là một ví dụ.

Cuộc chiến này đã gây ảnh hưởng to lớn cho toàn thế giới nhưng không được chính quyền Trump cân nhắc và tính toán cẩn trọng. Giờ tiến cũng không được, lùi cũng không xong. Trump đang hủy hoại trật tự thế giới và cho chính nước Mỹ từng ngày từng giờ nhưng điều đáng nói là vẫn có ít nhất 35% người Mỹ  ủng hộ Trump vô điều kiện. Tương lai của nước Mỹ vô cùng ảm đạm.

Kết luận

Việc nhiều người dân Việt Nam vui mừng khi thấy Trump tấn công Venezuela, Cuba và Iran là điều dễ hiểu. Chúng ta vẫn đang bị cai trị bởi một chế độ độc tài nên khi thấy các nhà độc tài bị trừng trị thì ai cũng hả hê. Việc này cũng giống như khi một quan chức cao cấp nào đó của Việt Nam bị truy tố, nhiều người rất hả hê nhưng chế độ cộng sản vẫn còn đó và vẫn không có gì thay đổi. Trump đánh các nước không phải vì dân chủ và tự do. Trump đánh Venezuela vì dầu. Nếu vì dân chủ thì Trump đã gây áp lực buộc Venezuela bầu cử tự do. Bà thủ lĩnh đối lập Venezuela đã dâng nộp cả giải Nobel Hòa Bình cho Trump nhưng vẫn không được gì, ngược lại Trump đã cử một phái đoàn đến Venezuela để hợp tác với chính chế độ cũ. Trump đánh Iran vì bị Netanyahu và giới tài phiệt Do Thái giật dây. Trump dọa đánh Cuba vì muốn răn đe và áp đặt sự thống trị của Mỹ lên khu vực Tây Bán cầu, theo học thuyết Monroe (1823),  theo đó vùng Châu Mỹ (Tây Bán cầu) thuộc chủ quyền của Mỹ.

Trump chưa bao giờ nhắc đến các giá trị của dân chủ và ông ta chắc chắn không quan tâm đến các giá trị đó. Nếu không Trump đã giúp Ukraine để chống lại cuộc chiến tranh xâm lược tàn bạo của Putin. Việc gây hấn với các đồng minh thân thiết như EU và Canada đã giúp Trung Quốc mạnh lên khi các nước dân chủ phải tìm đến Bắc Kinh như là một giải pháp tạm thời để cân bằng nền kinh tế và địa chính trị. Việc Trump cho phép các nước mua dầu thô của Nga cũng khiến EU phẫn nộ vì điều đó sẽ ‘tiếp máu’ cho cỗ máy chiến tranh của Putin.

Việc hy vọng Trump sẽ can thiệp vào Việt Nam để nước ta sớm có dân chủ là không có cơ sở. Trump rất thích và ngưỡng mộ các nhà độc tài, miễn đừng chống Trump là được. Thế giới dù đã văn minh nhưng vẫn không thể áp đặt dân chủ cho tất cả các quốc gia. Tranh đấu cho dân chủ vẫn là vấn đề của mỗi nước và nó phụ thuộc hoàn toàn vào tầng lớp trí thức chính trị của các quốc gia đó.

Việc Liên Hợp Quốc tỏ ra bất lực trong thời gian gần đây là có thật và định chế này cần phải thay đổi là đương nhiên nhưng việc nước Mỹ thời Donald Trump thay Liên Hợp Quốc ‘hành đạo’ là một tiền lệ xấu và nguy hiểm. Nó chỉ khiến thế giới hỗn loạn và bất ổn chứ không giải quyết được vấn đề gì.

Việt Hoàng

(20/3/2026)