“Vua rác” chiếu ra mắt ở Oakland, California (Bùi Văn Phú)

Trong 50 năm qua, từ khi người Việt tị nạn đến Mỹ định cư và đã có những người thành công vượt bực trong nhiều lãnh vực, từ khoa học, công nghệ thông tin, văn học hay trong quân đội Hoa Kỳ. Còn khởi nghiệp trong một lãnh vực ít ai để ý đến và có thể nói đó là một nghề lao động tay chân không mấy người Việt muốn làm là đi lượm rác, nhưng gia đình của ông David Dương đã làm ngay từ những ngày đầu vừa đến Mỹ và nay đã làm chủ một công ti xử lí rác thải với kỹ thuật hiện đại nhất tại Hoa Kỳ.

Chiều ngày 10/1/2026 tại rạp Regal trong khu Jack London Square ở thành phố Oakland, miền bắc California đã có buổi chiếu ra mắt phim “The King of Trash” – tiếng Việt gọi là “Vua rác” – của đạo diễn Errol Webber, với 400 khách dự. Đạo diễn Webber và những người kể lại câu chuyện là ông David Dương và hai người em là Christina và Victor cũng có mặt trong buổi chiếu phim.

Thành phố Oakland cũng là nơi hiện có cơ sở và văn phòng công ti California Waste Solutions do ông David Dương làm tổng giám đốc.

Đây là một phim tài liệu về sự khởi nghiệp tại Mỹ của gia đình ông David Dương, sau chuyến vượt biển gian nan và được Hoa Kỳ nhận cho định cư.

Bắt đầu với những ngày đi lượm rác khi mới đến Mỹ vào năm 1979, cho đến nay ông đã xây dựng lên công ti thu gom và xử lí rác thải California Waste Solutions, với tổng số tài sản lên đến cả tỉ đô-la. 

Biết ông từ cuối thập niên 1980, khi mỗi sáng tôi lái xe đến trường thì thường thấy ông lái chiếc xe tải nhỏ chạy quanh thành phố Oakland để gom những thùng cạc-tông đã được xếp lại để bên lề đường trước các chợ hay cửa hàng. Chúng tôi có dịp gặp nhau nhiều hơn trong các sinh hoạt cộng đồng và đã làm việc chung trong hội đồng quản trị của một cơ quan giúp người tị nạn mới đến định cư là Hội Ngư phủ, cũng có trụ sở ở Oakland.

Ông có đầu óc kinh doanh, lao vào thương trường ở Mỹ cũng đã va chạm nhiều, có những lúc phải đối diện với khánh tận, phải đi quét dọn, rửa sạch nhà kho cho chủ nhân. Tưởng một lần nữa lại mất tất cả, nhưng nhờ kiên trì để rồi gia đình ông lại vươn lên trên chiến trường xử lí rác.

Là người biết vận động chính trị qua việc ủng hộ ứng cử viên các cấp, từ tổng thống xuống đến các dân cử tại địa phương để tranh đấu và bảo vệ cho giới tiểu thương thiểu số và ông cũng là mạnh thường quân của các sinh hoạt cộng đồng trong vùng Vịnh San Francisco.

Đã có nhiều dịp kể chuyện cho nhau nghe, nhưng xem phim “The King of Trash” mới biết được những gian nan không ngờ về hành trình vượt biển rời Việt Nam của gia đình ông.

Trước năm 1975, bố của ông là chủ công ti giấy Cogido. Sau khi cộng sản chiếm miền Nam, gia đình bị tịch thu tài sản, nhà có công an vào ở. Không sống được với chế độ mới, ông bố đem vợ con và gia đình tất cả 16 người xuống tàu vượt biển, đi bất cứ nước nào khác để tìm tự do.

Sau 18 tháng sống qua trại tị nạn ở Philippin, nơi ông David còn có tay nghề làm ảo thuật kiếm thêm chút tiền giúp cho gia đình. Đến Mỹ định cư, gia đình 16 người sống chen chúc trong một căn hộ trong chung cư trên đường Eddy, khu Tenderloin, San Francisco.

Ở đó, với kinh nghiệm biến chế giấy tại Việt Nam, ông bố đã nhìn ra thùng giấy vất bỏ bên lề đường và ly giấy, giấy văn phòng trong các thùng rác chính là vàng. Thế là cả nhà cùng nhau đi lượm rác sau giờ học và vào lúc đêm khuya, đem bán lại cho một trung tâm thu gom rác ở thành phố San Francisco.

Năm 1983 gia đình ông David lập công ti Cogido Recycling thu mua giấy phế thải. Vài năm sau công ti được công ti Norcal Waste System mua lại.

Khi có ý định lập công ti riêng, ông tìm được một khu đất ở thành phố Oakland. Nhờ sự quan tâm của thị trưởng Elihu Harris muốn giúp tiểu thương gốc thiểu số nên California Waste Solutions (CWS) đã đặt trụ sở ở thành phố này từ năm 1992.

Từ những ngày đi nhặt từng chiếc lon nhôm, cái vỏ chai, từng tờ giấy trong các thùng rác, nay gia đình ông đã làm chủ một công ti thu gom và xử lí vật liệu phế thải với hàng trăm công nhân. Trong những năm qua, California Waste Solutions còn được hợp đồng nhiều trăm triệu của thành phố Oakland và thành phố San Jose để đổ rác cho cư dân.

Năm 2005, ông David Dương quyết định đem công nghệ xử lí rác từ Hoa Kỳ về Việt Nam và đã mở ra công ty con là Vietnam Waste Solutions (VWS) với dự án là khu liên hợp xử lý chất thải tại Đa Phước thuộc Tp Hồ Chí Minh. Nhiều người Việt ở Mỹ phản đối, cho rằng ông không học được bài học khi cộng sản đã tịch thu tài sản của gia đình ông sau năm 1975.

Ông quyết tâm làm vì muốn giúp Việt Nam có môi trường sống sạch bằng cách đem công nghệ xử lí rác tân tiến đến cho Việt Nam. Sau 20 năm, dù nhiều lần Vietnam Waste Solutions đã bị tấn công, cạnh tranh không lành mạnh bằng cách tung ra những thông tin tiêu cực, nhưng đến nay công ti vẫn hoạt động và tạo công việc cho hàng trăm công nhân.

Trong phim “The King of Trash” có nhiều cảnh ở Tp. Hồ Chí Minh với rác đủ các loại vất bừa bãi, nổi bồng bềnh trong các sông lạch càng làm ông muốn góp phần làm sạch môi trường cho quê hương.

Ngoài việc điều hành công ti xử lí rác, ông David còn là chủ tịch của Vietnamese American Business Association (VABA) với các hoạt động nhằm bảo vệ quyền lợi và phát triển doanh nghiệp của người Mỹ gốc Việt, làm cầu nối giao thương giữa Hoa Kỳ và Việt Nam.

Hai năm trước ông và người con trai bị điều tra và truy tố liên quan đến đóng góp tài chánh không minh bạch cho ứng viên Sheng Thao để đánh bại đối thủ trong kỳ bầu thị trưởng Oakland vào tháng 11 năm 2022. Bà Thao thắng cử nhưng đến năm 2024 thì bị cử tri bỏ phiếu truất nhiệm và cũng đang phải đối diện với pháp luật trong vụ án. Ông David tin rằng ông vô tội khi phải ra toà trong năm nay. 

Sự thành công của ông David nói lên một điều là di dân đến Mỹ nếu làm việc chăm chỉ, kiên trì thì sẽ đạt được ước mơ của mình. Để thành công, theo ông cần có những yếu tố: gia đình gắn bó với nhau, tái gầy dựng khi đã mất hết, tiếp tục tiến bước trước mọi phong ba bão táp và kiên trì vì bỏ cuộc không phải là một lựa chọn.

Bùi Văn Phú

(14/01/2026)

Tác giả Bùi Văn Phú là một giảng viên đại học cộng đồng đã tham gia nhiều sinh hoạt của người Việt trong vùng Vịnh San Francisco.