Iran và bài học cho Việt Nam

Iran đã trải qua nhiều ngày trong cảnh bị cắt mạng Internet và cô lập với thế giới bên ngoài. Số người chết đã lên tới gần 2.000 người trong phong trào biểu tình và sự đàn áp đẫm máu từ lực lượng cảnh sát nước này.

Điều đầu tiên cần đặt ra là: Tại sao người dân lại xuống đường biểu tình?

Chúng ta có những nguyên nhân bề nổi về kinh tế như: đồng Rial đã mất giá hơn 80% chỉ trong vòng một năm, lạm phát tăng cao phi mã cùng với những lệnh cấm vận khiến cho cuộc sống người dân bị phong tỏa và rơi vào bế tắc. Doanh số bán dầu mỏ và đầu tư nước ngoài đều giảm, buộc chính quyền phải tăng thuế để bù vào ngân sách.

Nhưng nguyên nhân sâu xa là người dân không chấp nhận chế độ Hồi giáo Thần quyền Ali Khamenei tiếp tục kéo dài. Họ khao khát một nền dân chủ và không còn chấp nhận một chế độ thần quyền với sự cấm đoán ngặt nghèo, lực lượng cảnh sát tư tưởng, cảnh sát đạo đức; một chế độ đưa đất nước cô lập với dòng chảy của tiến bộ nhân loại. Những nguyên nhân kinh tế có chăng chỉ là giọt nước tràn ly. Người dân cũng gửi đi rõ một thông điệp: họ không cần cải tổ, họ cần thay đổi chế độ.

Thế nhưng cuộc khủng hoảng hiện tại của Iran sẽ đi về đâu?

Chắc chắn có nhiều cảnh sát, lực lượng vũ trang đã bỏ súng vì họ không thể tàn sát thêm những anh em, đồng bào của mình. Tuy vậy, cũng có nhiều người trong các lực lượng vũ trang không bỏ súng vì trong thâm tâm họ nghĩ chính quyền và nhân dân đã trở thành kẻ thù của nhau — một là nhân dân sẽ lật đổ chính quyền, hoặc là chính quyền sẽ đàn áp hoàn toàn cuộc nổi dậy của quần chúng.

Người Iran cũng đã xuống đường với tâm thế không còn gì để mất. Giờ tình trạng đất nước đã rất hỗn loạn — nếu có may mắn, họ sẽ có được dân chủ và cùng nhau xây dựng đất nước từ đống đổ nát hiện tại. Nhưng như vậy vẫn còn hơn là vừa phải chịu cảnh đất nước tan hoang, vừa không thể có dân chủ.

Dù sao Iran cũng là một sự kiện đáng tiếc đã rồi. Nguyên nhân cũng vì họ đã không có những chuẩn bị lớn có thể mất nhiều năm.

Với Việt Nam, chúng ta có thể có một lựa chọn khác đáng mong ước hơn: đó là dân chủ hóa trong hòa bình, trật tự và tìm lại tình anh em. Người Việt Nam chúng ta ý thức rằng một khi lòng người đã đổ vỡ, khi đồng bào đã tàn sát nhau thì rất khó có thể hàn gắn lại; huy động trái tim, khối óc của người Việt để đóng góp cho đất nước khó hơn nhiều so với việc đập phá nó. Do vậy, chúng ta cần có một quyết tâm lớn không để bạo lực xảy ra trên đất nước Việt Nam khi đất nước bước vào một khúc quanh lịch sử trọng đại, hay một tiến trình dân chủ hóa trong thời gian sắp tới.

Nhưng làm thế nào để có được dân chủ trong hòa bình?

Câu trả lời là nó đến từ một nỗ lực lớn về tư tưởng — chúng ta phải có một dự án chính trị dựa trên tinh thần hòa giải dân tộc và những lộ trình đấu tranh bất bạo động được trình bày một cách rõ ràng. Bên cạnh đó, cũng cần những nhân sự chính trị có quyết tâm lớn và những đồng thuận căn bản để thực hiện dự án chính trị đó.

Mặt khác, những lực lượng Tuyên giáo, Công an hay Quân đội trong chính quyền hiện tại cũng cần phải động viên nhau trở thành tác nhân của dân chủ. Nghĩa là chấp nhận chủ động tham gia vào tiến trình dân chủ hóa để cùng nhau xây dựng một tương lai chung trên đất nước Việt Nam, thay vì tiếp tục duy trì một chế độ đã bế tắc và tích lũy đủ mâu thuẫn xã hội để rồi tự sụp đổ trong hỗn loạn và đấu đá nội bộ.

Chúng ta không cần một kịch bản xuống đường, nổi dậy quần chúng như Iran vì chúng ta hoàn toàn có thể có một sự chuyển tiếp trong tình tự dân tộc. Người ta có xuống đường cũng chỉ để kỷ niệm cho một chiến thắng chung của cả một dân tộc thay vì để đối kháng. Những ai yêu nước Việt Nam đều không muốn thấy tiếng súng và cảnh người Việt đàn áp, trả thù báo oán hay cảnh huynh đệ tương tàn.

Người đấu tranh dân chủ ôn hòa như Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên chưa bao giờ là “thế lực thù địch” của anh em đảng viên Cộng sản. Và chắc chắn, anh em an ninh, tuyên giáo cũng không mong muốn bị nhìn như kẻ thù của nhân dân. Chúng ta hoàn toàn có thể nhìn nhau như đồng bào, anh em!

Trên tất cả, đất nước cần dân chủ hóa vì chúng ta có nhu cầu chấm dứt một lịch sử dài của trả thù báo oán và bạo lực chính trị. Do vậy, chúng ta không chấp nhận rơi vào tình trạng bạo lực, đối kháng xã hội leo thang.

Nhưng một câu hỏi khổng lồ, rất khổng lồ là: Đất nước chúng ta có đủ sự dũng cảm và quyết tâm để đảm bảo kịch bản dân chủ hóa chỉ có thể là kịch bản chuyển tiếp trong hòa bình? Đó phải là nỗ lực của cả những người đấu tranh và những lực lượng hiện tại trong chế độ Cộng Sản. Chúng ta cần động viên nhau và động viên nhau nhiều hơn nữa!

Tổng hợp

(14/01/2026)