Thế Giới Đang Đối Mặt Với Một Cuộc Khủng Hoảng Lớn Về Tư Tưởng Chính Trị (Việt Hoàng)

Người Việt không quan tâm đến tư tưởng chính trị nên chúng ta đã mắc nạn cộng sản. Muốn ra khỏi vấn nạn đó thì chúng ta phải chú trọng đến tư tưởng chính trị.
Việt Hoàng

Sau thế chiến Hai và nhất là sau khi bức tường Berlin sụp đổ với sự tan rã của Liên bang Xô Viết (1991) thì ai cũng nghĩ rằng thế giới từ nay trở đi sẽ hòa bình, sẽ không còn chiến tranh và các chế độ độc tài nữa. Điển hình là cuốn sách nổi tiếng “The End of History and the Last Man” (Sự kết thúc của lịch sử và con người cuối cùng) xuất bản năm 1992 của tác giả Francis Fukuyama (Mỹ). Theo ông sau sự sụp đổ của chủ nghĩa phát xít năm 1945 và chủ nghĩa cộng sản năm 1991, dân chủ tự do và kinh tế thị trường có thể trở thành điểm kết thúc của quá trình tiến hóa về ý thức hệ chính trị.

Như chúng ta đã biết, sự sụp đổ của chủ nghĩa cộng sản đã xảy ra quá nhanh và bất ngờ. Các chính trị gia trên khắp thế giới hài lòng với thắng lợi của dân chủ và vì thế họ không còn quan tâm đến các cuộc thảo luận về tư tưởng chính trị mà ai nấy chỉ lo làm kinh tế. Phong trào toàn cầu hóa đã bùng lên mạnh mẽ và các nước dân chủ tin rằng các nước độc tài cuối cùng như Trung Quốc và Nga sẽ dần chuyển hóa về dân chủ. Niềm tin đó đã biến Trung Quốc thành đại công xưởng của thế giới.

Nhưng thực tế thì sao ? Ba trên năm nước hùng mạnh nhất thế giới trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc là Mỹ, Nga và Trung Quốc đang bị khủng hoảng sâu sắc. Mỹ đã từ nhiệm vai trò lãnh đạo thế giới dân chủ. Mỹ không còn là sen đầm (cảnh sát) để bảo vệ trật tự thế giới được thiết lập sau thế chiến Hai mà là kẻ gây hấn khắp nơi. Từ Canada, qua Greenland đến Iran. Trong nội bộ nước Mỹ thì hai đảng Cộng hòa và Dân chủ không phải là đối lập mà là đối địch. Dư luận Mỹ chia thành hai phe, một phe công kích Donald Trump không tiếc lời và phe kia (khoảng 35%) vẫn trung thành và ủng hộ Trump tuyệt đối.

Trung Quốc cũng hung hăng không kém Mỹ khi luôn đe dọa dùng vũ lực đánh chiếm Đài Loan. Trung Quốc cũng ngang ngược xác lập chủ quyền trên toàn bộ Biển Đông bất chấp sự phản đối của các nước trong khu vực. Trung Quốc đang trong tình trạng khủng hoảng kinh tế khi thị trường bất động sản sụp đổ. Giới trung lưu Trung Quốc bị nghèo đi khi tiền bạc và của cải chôn vùi trong các khu đô thị ma trên khắp đất nước. Thất vọng và chán chường nên họ đang tìm cách chạy trốn khỏi quê hương. Đảng cộng sản Trung Quốc đang thay đổi luật để ngăn chặn làn sóng này. Bất động sản sụp đổ khiến nền kinh tế Trung Quốc rơi vào tình trạng nguy hiểm là giảm phát. Cung nhiều hơn cầu, hàng hóa sản xuất ra không ai mua. Người dân Trung Quốc bị mất hết tiền do đầu tư vào bất động sản nên phải thắt lưng buộc bụng, cắt giảm chi tiêu và điều đó dẫn đến nạn thất nghiệp cao khi các doanh nghiệp đóng cửa ngày càng nhiều. Trung Quốc đang xuất khẩu sự giảm phát của mình ra khắp thế giới trong đó có Việt Nam. Hàng hóa Trung Quốc tràn ngập thị trường Việt Nam với giá rẻ hơn so với giá gốc khiến các doanh nghiệp Việt Nam phá sản hàng loạt.

Nước Nga của Putin thì càng thê thảm với cuộc chiến điên rồ với Ukraine. Cuộc chiến này đã kéo dài gần 5 năm, lâu hơn cả thế chiến Hai. Quân đội Nga không những dậm chân tại chỗ mà đang bị Ukraine đẩy lùi ở nhiều nơi. Ưu thế đang nghiêng về phía Ukraine khi họ liên tục dùng máy bay không người lái và tên lửa Flamingo tầm xa tấn công các nhà máy lọc dầu trên khắp nước Nga, kể cả khu vực được canh phòng cẩn mật như Moscow. Ưu thế của Ukraine đã khiến Donald Trump xuống nước ‘năn nỉ’ Zelensky dừng tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga để giá dầu giảm chút ít, điều này sẽ giúp ích cho Trump trong cuộc bầu cử thượng viện và hạ viện sắp tới.

Sự thất bại của Putin ngày càng rõ ràng. Người Nga đang tìm mọi cách chạy khỏi đất nước. Người Việt Nam ở Nha Trang có thể thấy được lượng khách Nga đến đây tăng vọt. Họ không đến đây để du lịch mà sẵn sàng làm bất cứ việc gì để sống, kể cả kết hôn với người Việt Nam để có chỗ ăn chỗ ở.

Cuộc bầu cử hạ viện Nga mới đây cũng nói lên nhiều điều. Thay vì chỉ bỏ phiếu vào hai ngày thứ 7 và chủ nhật như thường lệ thì ủy ban bầu cử tăng thêm một ngày nữa là thứ 6. Ngày đó ai đi bỏ phiếu thì được nghỉ làm. Nhờ thế mà đại đa số công chức đã nghỉ việc để đi bỏ phiếu vào ngày thứ 6. Dù vậy theo kết quả chính thức công bố ngày 25/9/2026 thì chỉ có 59,8% người dân đi bầu cử. Đảng nước Nga thống nhất của Putin chiếm được 349 ghế trên 450 ghế tại hạ viện. Tất cả các đảng đối lập thật sự với Putin và phản đối chiến tranh như đảng Quả táo (Yabloko) đã bị cấm tranh cử.

Theo chúng tôi rất có thể cuộc chiến Nga chống Ukraine sẽ đi đến hồi kết sau mùa đông này. Đây sẽ là mùa đông lạnh lẽo và đau đớn nhất đối với người dân Nga từ sau thế chiến Hai nếu Ukraine tiếp tục tấn công vào các nhà máy lọc dầu và năng lượng của Nga. Tất nhiên là Ukraine cũng sẽ bị Nga tấn công dữ dội nhưng ít ra Ukraine cũng có EU và các nước dân chủ ủng hộ và chống lưng.

Thế giới rõ ràng là đang trải qua một giai đoạn khủng hoảng chưa từng có sau thế chiến Hai. Tại Châu Âu, các đảng cực hữu đang trỗi dậy mạnh mẽ, đặc biệt là tại Pháp và Đức, hai nước đầu tàu trong EU. Tại Pháp, theo các cuộc thăm dò dư luận thì trong cuộc bầu cử tổng thống sắp tới (18/4/2027) đảng Tập Hợp Quốc gia của bà Le Pen sẽ dẫn đầu với khoảng 35% phiếu, nhiều hơn gấp đôi so với đảng về nhì. Tại Đức, đảng cực hữu AfD đã dẫn đầu trong các cuộc bầu cử cấp bang ở Sachsen-Anhalt với 44% (hôm 6/9/2026) và 38,2% tại bang Mecklenburg-Vorpommern (hôm 20/9/2026)…

Đặc điểm chung của các đảng cực hữu là co cụm lại trong biên giới quốc gia. Chống di dân, chống hội nhập để quay về với các bản sắc dân tộc truyền thống hoặc chỉ lo cho quốc gia của mình như ở Mỹ với khẩu hiệu “American first”.

Nguyên nhân chính của tình trạng khủng hoảng hiện nay là tư tưởng chính trị đã không thay đổi và theo kịp tiến trình phát triển của nhân loại nhất là so với sự phát triển vượt bậc của trí tuệ nhân tạo. Chúng ta cùng nhớ lại sự tiên đoán của triết gia người Đức Friedrich Nietzsche sống cách đây 126 năm (1844-1900) với câu nói nổi tiếng “Thượng đế đã chết”. Ông nói câu này từ năm 1882, tức cách đây 144 năm. Theo ông, trong xã hội Châu Âu hiện đại, niềm tin vào Thiên Chúa và hệ thống giá trị Kitô giáo đang mất dần vị trí nền tảng. Câu hỏi ông đặt ra là “Khi những giá trị cũ không còn là nền tảng, thì con người sẽ lấy gì để xác định đúng–sai, tốt–xấu và mục đích của cuộc đời sẽ là gì?”. Ông cảnh báo về “chủ nghĩa hư vô” (Nihilismus): khi con người không còn tin vào những giá trị tuyệt đối, họ có thể rơi vào tình trạng “không còn biết sống vì điều gì”. Thực tế đã xảy ra đúng như vậy. Con người hiện đại thay vì đi đến nhà thờ thì họ ở nhà và đặt câu hỏi cho Chat GPT và Chat GPT trả lời mọi câu hỏi chỉ trong vòng vài giây.

Thượng đế từng là một phát minh quan trọng của con người. Con người tạo ra thượng đế chứ không phải thượng đế tạo ra con người. Khoa học và trí tuệ càng phát triển thì thượng đế càng lu mờ. Đã đến lúc con người phải tự đứng dậy, nâng cao mình lên để lo cho cuộc đời mình, tương lai mình. Thế giới đã bắt đầu ý thức được sự cần thiết của việc nâng cấp về tư tưởng chính trị cho giai đoạn mới. Nên biết rằng tư tưởng chính trị luôn phải đi trước để dẫn đường cho các hoạt động chính trị.

Một ví dụ, trong những vấn đề quan trọng nhất của thế giới hiện nay là định nghĩa lại khái niệm về quốc gia. Quốc gia không còn là một vùng lãnh thổ, một ngôn ngữ, văn hóa và chủng tộc mà phải là “một tình cảm, một không gian liên đới và một dự án tương lai chung”. Hòa giải dân tộc là vấn đề của mọi quốc gia và nó không còn là giải pháp của một giai đoạn mà phải được nâng lên thành triết lý điều hành quốc gia…Điều đáng mừng là câu trả lời cho vấn nạn này đã được một người Việt Nam tìm thấy từ nhiều năm trước. Người đó chính là ông Nguyễn Gia Kiểng, một nhà tư tưởng chính trị và là lãnh đạo của Tập Hợp Dân Chủ Đa Nguyên.

Người Việt không quan tâm đến tư tưởng chính trị nên chúng ta đã mắc nạn cộng sản. Muốn ra khỏi vấn nạn đó thì chúng ta phải chú trọng đến tư tưởng chính trị. Chúng ta phải biết mình là ai, đang ở hoàn cảnh nào và nhất là chúng ta muốn một xây dựng một tương lai nào…Dự án chính trị Khai Sáng Kỷ nguyên Thứ hai của Tập Hợp đã trình bày khá rõ ràng về những gì liên quan đến quá khứ, hiện tại và tương lai của Việt Nam.

Thay đổi về tư tưởng chính trị rất khó nhưng là điều bắt buộc mà bất cứ dân tộc nào cũng phải đối mặt. Nước Mỹ khủng hoảng cũng vì tư tưởng chính trị của họ đã không thay đổi suốt 250 năm qua. Nga và Trung Quốc cũng rơi vào bế tắc vì họ thiếu vắng các nhà tư tưởng. Việt Nam cũng vậy. Tuy nhiên con đường thay đổi cho Việt Nam đã có. Nó sẽ thành công khi nhận được sự ủng hộ của trí thức nói riêng và đa số người Việt Nam nói chung.