Từ Những Cuộc Biểu Tình Ở Iran Nhìn Về Việt Nam (Việt Thịnh)

Việt Nam chúng ta chỉ có tương lai nếu chúng ta kiên quyết khước từ bạo lực và chuyển hóa về dân chủ trong tinh thần hòa giải và hòa hợp.

Việt Thịnh

Ngay trong những ngày đầu tiên của năm 2026 cả thế giới đã chứng kiến một sự kiện tuy gây chấn động nhưng đã được dự báo từ trước. Cả đất nước Iran rung chuyển bởi những cuộc biểu tình lớn. Người dân Iran đã quá chán ghét chế độ thần quyền hồi giáo và đồng nội tệ Rial của Iran mất giá đến mức gần như không còn giá trị. Đời sống của người dân Iran ngày càng khó khăn đã trở thành giọt nước tràn ly thổi bùng lên những bất mãn âm ỉ từ lâu thành những cuộc biểu tình chống chế độ. Đến thời điểm này chế độ thần quyền hồi giáo Iran đã dẹp tan các cuộc biểu tình, tạm thời vượt qua được giai đoạn nguy kịch của chế độ bằng cách thẳng tay đàn áp, tàn sát không thương tiếc những người biểu tình Iran. Không ai có thể biết chắc những con số thương vong vì chế độ Iran cắt internet, ngăn chặn thông tin và cấm cửa các nhà báo nước ngoài. Những ước tính đưa ra những con số thiệt hại rất khác biệt nhưng đều nhiều đến mức kinh hoàng. Chế độ thần quyền hồi giáo Iran đưa ra con số khoảng 5000 người Iran đã chết, bao gồm cả những người biểu tình và lực lượng an ninh. Những tổ chức đối lập của Iran ở nước ngoài thì thậm chí còn ước tính thương vong lên đến 16.000 người. Đây sẽ là một những sự kiện biểu tình đẫm máu nhất của thế kỷ này. Vì đâu đã tạo nên thảm cảnh này? 

Trước hết chúng ta hãy xem lại chế độ thần quyền hồi giáo Iran là như thế nào. Sau khi chế độ quân chủ nhà Pahlavi, triều đại quân chủ cuối cùng của Iran bị lật đổ vào năm 1979, chế độ thần quyền hồi giáo Iran do những giáo sĩ hồi giáo dòng Shi’a lên nắm quyền. Chế độ này đảo ngược hoàn toàn những chính sách ngoại giao trước đó, họ chuyển sang thù địch với Mỹ và Israel chỉ vì ý thức hệ hồi giáo chứ không vì Mỹ hay Israel gây thù chuốc oán gì với một Iran hồi giáo. Đối nội thì giới giáo sĩ hồi giáo đã xóa bỏ những chính sách cởi mở và tự do dưới thời nhà Pahlavi và mang những quy định hồi giáo lỗi thời từ cả ngàn năm trước để áp đặt lên toàn bộ đất nước Iran. Kết quả là giữa một thời đại của dân chủ, tự do và nhân quyền thì Iran hồi giáo tồn tại như một sự thách thức với những giá trị tiến bộ. Những gì chúng ta thấy về Iran trong những năm gần đây là đất nước rộng lớn với nền văn minh rực rỡ trong quá khứ và một dân số đáng kể, họ hoàn toàn có thể có một chỗ đứng xứng đáng trên chính trường quốc tế. Nhưng thay vì đó chúng ta chỉ thấy một nước Iran bị cô lập cả trong vùng và quốc tế. Giới giáo sĩ hồi giáo Iran bám víu lấy ý thức hệ hồi giáo Shi’a đã có thái độ thù địch với những nước hồi giáo Sunni, bất chấp thực tế rằng họ chỉ là thiểu số trong thế giới hồi giáo và yếu hơn phe Sunni cả về kinh tế và nhân lực. Cũng vì dựa vào ý thức hệ hồi giáo mà nước Iran hồi giáo coi Mỹ và đồng minh của Mỹ ở trong vùng là Israel, như những kẻ thù không đội trời chung để rồi phải hứng chịu những sự trừng phạt kinh tế. Kết quả là một Iran trơ trọi và cô lập giữa một vòng vây thù địch cả trong vùng và ở tầm quốc tế. Nguồn sống đáng kể duy nhất của nền kinh tế Iran chỉ còn là dầu mỏ. Nhưng cũng bị chế độ thần quyền hồi giáo dùng phần lớn lợi tức bán dầu để tài trợ cho những tổ chức phiến quân trong vùng để gây bất ổn cho Mỹ và Israel thay vì chăm lo cho đời sống vốn đã yếu kém của người dân Iran. Kết quả là chúng ta thấy một đất nước bị cô lập cả trong vùng và quốc tế. Mọi cơ hội phát triển bị chặn lại, người dân sống trong nghèo khổ trong khi nguồn lợi dầu mỏ ít ỏi còn lại thì được dùng để tài trợ cho các nhóm phiến quân. Một chính quyền như thế này thì có còn đại diện cho quyền lợi của người dân Iran và còn sự chính đáng để cầm quyền không? Chắc chắn là không.  

Như một kết quả tất yếu. Người dân Iran đã không thể chịu đựng thêm được nữa. Những cuộc biểu tình tháng 1 năm 2026 không phải là lần phản kháng đầu tiên của người dân Iran. Nhưng đây là lần phản kháng lớn nhất của người Iran chống lại chế độ thần quyền hồi giáo. Kết cục thật bi thảm khi hàng nghìn người biểu tình bị chế độ thần quyền hồi giáo giết hại và hàng ngàn người khác bị bắt giữ để chờ xét xử. Bi kịch này buộc những người đấu tranh cho dân chủ phải nhìn lại những vấn đề cốt lõi để không lặp lại nó trong tương lai.

Những cuộc biểu tình quyết liệt của người Iran chống đối chế độ thần quyền hồi giáo đã cho thấy rằng làn sóng dân chủ lần thứ tư khởi phát từ phong trào mùa xuân Ả Rập đầu những năm 2010 đến bây giờ vẫn đang tiếp diễn. Những giá trị dân chủ, tự do và nhân quyền đã trở thành những giá trị phổ quát, những chuẩn mực chung của thế giới. Và điều quan trọng nhất là những giá trị đó đã thẩm thấu vào từng người dân trên toàn thế giới. Một người Iran bình thường không hiểu tường tận những giá trị dân chủ, tự do và nhân quyền như một trí thức. Nhưng trong kỷ nguyên toàn cầu hóa như ngày nay, thông qua internet người Iran có thể thấy được thế giới bên ngoài ra sao, người dân ở các nước dân chủ và phát triển được hưởng những quyền lợi và phúc lợi như thế nào. Chế độ thần quyền hồi giáo Iran cố gắng đổ lỗi cho “các thế lực bên ngoài” như Mỹ kích động người Iran biểu tình. Đó chỉ là những lời lẽ dối trá một cách gượng gạo. Bản chất của người dân ở đâu cũng vậy luôn mưu cầu ấm no, hạnh phúc và an toàn cho bản thân. Khi người dân đã phẫn nộ và diễn ra những cuộc biểu tình bạo lực thì vấn đề không còn nằm ở phía người dân nữa mà đó là sự bùng phát của những bất mãn đã tích tụ quá lâu mà không được giải quyết. Mục đích tồn tại của chính quyền là để làm gì, nếu không là phát triển quốc gia đem lại hạnh phúc cho người dân. Nếu chính quyền làm thỏa mãn đời sống của người dân thì liệu có ai phải đi tụ tập biểu tình không. Việc các chế độ độc tài cố gắng ngăn chặn các giá trị tiến bộ là những nỗ lực vô vọng. Điều đó chỉ mua thêm thời gian cho các chế độ độc tài, nhưng khi những thay đổi tất yếu phải đến thì tình hình lúc đó sẽ rất tàn khốc cho những kẻ cố bám trụ quyền lực đến cùng.  

Nhìn về Việt Nam 

Cả hai chế độ thần quyền hồi giáo Iran và chế độ cộng sản Việt Nam đều là những chế độ độc tài. Cả hai đều lên cầm quyền sau những cuộc bạo loạn, lật đổ chế độ cũ, rồi nhân danh điều đó làm tính chính danh cho sự cầm quyền của chúng. Cả hai đều đưa đất nước vào bế tắc và lụn bại vì sự bất tài trong quản trị quốc gia và thiển cận trong quan hệ quốc tế. Với chế độ thần quyền hồi giáo Iran là mù quáng bám víu vào những giá trị hồi giáo cách đây cả ngàn năm và với chế độ cộng sản Việt Nam là chủ thuyết cộng sản độc hại và dựa dẫm vào hai chế độ độc tài Nga và Trung Quốc. Tuy chế độ thần quyền hồi giáo Iran đã thành công dẹp yên những cuộc biểu tình đầu năm 2026, nhưng đây rõ ràng không phải là một chiến thắng. Chế độ thần quyền hồi giáo Iran đã trở thành một thách đố với người dân Iran, chừng nào nó còn tồn tại thì sẽ có một thời điểm người Iran lại đứng lên để lật đổ nó. Với việc tàn sát không nương tay như vừa rồi thì chế độ thần quyền hồi giáo Iran đã tự đặt nó vào thế không còn đường lui, từ nay về sau nó chỉ còn là kẻ thù của người dân Iran và rất có thể cái ngày mà nó phải sụp đổ sẽ là sụp đổ trong bạo loạn và trả thù nếu không có bất kỳ sự hòa giải nào. Sự kiện Iran biểu tình tháng 1 năm 2026 là một cảnh báo không thể phớt lờ cho chế độ cộng sản Việt Nam. Khi những bất mãn đã bị dồn nén quá lâu, thay vì được giải quyết mà lại bị đàn áp thì sẽ đến một lúc người dân không thể chịu đựng được nữa và nổi dậy thì hậu quả sẽ rất thảm khốc và không thể cứu vãn được. 

Chế độ cộng sản Việt Nam trong những năm gần đây dưới thời Tô Lâm đã đi vào giai đoạn cuối của nó. Mọi cánh cửa đã đều khép lại với chế độ. Nền kinh tế Việt Nam dưới chế độ cộng sản hầu như chỉ là dựa trên gia công và xuất khẩu lao động đang trên đà phá sản khi thế giới đã xét lại phong trào toàn cầu hóa và từ nay trở đi họ sẽ chỉ đầu tư vào những nước dân chủ ổn định. Dân số Việt Nam đã khựng lại và đang già hóa vì chế độ cộng sản Việt Nam bắt chước mô hình thổi phồng bong bóng bất động sản của Trung Quốc, giá nhà ở Việt Nam đã tăng cao đến mức phi lý, giết chết ước mơ an cư lạc nghiệp của giới trẻ Việt Nam. Cứ tiếp tục với tình trạng này, chỉ một thập niên nữa thôi, Việt Nam cũng chẳng còn đủ người trẻ tuổi để mà xuất khẩu lao động. Trên bình diện quốc tế, chế độ cộng sản Việt Nam cũng không còn chỗ dựa. Trung Quốc với mô hình phát triển hoang dại dựa trên đầu tư công và thổi phồng thị trường bất động sản đã và đang trên đà phá sản. Nước Nga đang sa lầy và sẽ thất bại trong cuộc chiến xâm lược Ukraine. Tại Việt Nam, tình hình kinh tế ngày càng lụn bại đã giết chết chút niềm tin ít ỏi còn lại của người Việt Nam với chế độ cộng sản, họ đã không còn chút hy vọng nào vào chế độ cộng sản Việt Nam nữa. 

Với tình hình như vậy, chế độ cộng sản Việt Nam thay vì chấp nhận giải pháp dân chủ hóa đất nước trong tinh thần hòa giải để ngăn chặn những đổ vỡ cho quốc gia có thể diễn ra thì lại tăng cường đàn áp những tiếng nói đối lập, kể cả những lời kêu gọi hòa giải vốn là lối thoát cho chính họ. Trên không gian mạng, vẫn như mọi khi, chế độ cộng sản Việt Nam cho những dư luận viên lên tiếng đổ lỗi Iran biểu tình là “cách mạng màu” là “sản phẩm” của thế giới phương tây giật dây. Trong những năm gần đây, các chế độ độc tài nối tiếp nhau sụp đổ, từ Sri Lanka, Syria đến Bangladesh nối tiếp nhau sụp đổ. Chế độ cộng sản Việt Nam đã chứng kiến tất cả những điều đó, nhưng họ vẫn buông ra những lời lẽ dối trá để cố gắng phủ nhận sự sụp đổ của các chế độ độc tài do chúng đi ngược lại ý nguyện của người dân. Vậy chế độ cộng sản Việt Nam muốn gì? Phải chăng họ muốn làm người dân Việt Nam không thể chịu đựng được nữa và những kịch bản xấu nhất sẽ diễn ra ? Đây là câu hỏi mà chế độ cộng sản Việt Nam sẽ phải tự trả lời và không thể né tránh. Với riêng lực lượng an ninh của chế độ cộng sản Việt Nam thì biểu tình ở Iran là một lời cảnh tỉnh không thể ngó lơ. Nếu một ngày chế độ cộng sản Việt Nam mất trí và quyết định đàn áp người dân thì lực lượng an ninh sẽ hành xử như thế nào? Tuân lệnh và bắn vào chính người dân, tắm máu của chính những người trả tiền thuế để chế độ có thể nuôi bộ máy an ninh hay đứng về phía người dân để bắt vào tiến trình hòa giải và dân chủ hóa đất nước? Khi bạo lực đã xảy ra và máu đã đổ thì không còn gì có thể cứu vãn được nữa, quan hệ giữa chế độ đang cai trị và người dân sẽ chỉ còn là thù địch. Đó là một nguy cơ mà chế độ cộng sản Việt Nam đã thấy và phải thừa nhận. 

Điều mà chế độ cộng sản Việt Nam cần làm ngay bây giờ là chấm dứt đàn áp chính trị để những người dân chủ có thể đưa tinh thần hòa giải nhằm ngăn chặn bạo lực. Với những người dân chủ Việt Nam thì sự kiện biểu tình Iran này đã khẳng định sự cấp thiết của hoạt động chính trị có tổ chức và tinh thần hòa giải. Khi những sự phẫn nộ và bất mãn lên cao thì tinh thần hòa giải là liều thuốc để làm dịu đi những nguy cơ bạo lực có thể xảy ra. Những cuộc biểu tình ở Iran mang tính tự phát, bày tỏ sự phẫn nộ trước hiện trạng kinh tế xã hội tồi tệ. Chúng nhanh chóng trở thành bạo loạn vì không có sự hướng dẫn của tư tưởng từ những người trí thức. Mà để có thể sản sinh ra được những tư tưởng đúng đắn và có sức lan tỏa thì những người trí thức phải tìm đến với nhau, đứng chung trong tổ chức chính trị. Những người đối lập đang mong ước một nước Việt Nam dân chủ và đáng sống trong tương lai cũng phải hiểu trách nhiệm lớn nhất của họ là hòa giải để tạo nền tảng cho quá trình của đất nước diễn ra trong hòa bình. Việt Nam chúng ta chỉ có tương lai nếu chúng ta kiên quyết khước từ bạo lực và chuyển hóa về dân chủ trong tinh thần hòa giải và hòa hợp.

Việt Thịnh 

(20/01/2026)