Chính trị và quyền lực: Bài học từ lịch sử (Nhật Ngôn)

(VNTB) – Kẻ thù nguy hiểm nhất của một dân tộc không phải lúc nào cũng là ngoại xâm, mà chính là quyền lực không bị kiểm soát ở ngay trong lòng dân tộc đó.

Chính trị, nói cho cùng, là quyền lực và cách thức quyền lực đó tác động lên từng cá nhân, từng gia đình, từng cộng đồng.

Một nhóm nhỏ nhân danh bảo vệ trật tự, trị an cho xã hội, tự cho mình quyền viết ra luật. Từ một bộ luật gốc, nó đẻ ra hàng trăm nghị quyết, nghị định, thông tư hướng dẫn… Tất cả đều dựa trên quan điểm, ý muốn chủ quan của nhóm đó. Và tất cả đều ảnh hưởng trực tiếp, gián tiếp đến quyền lợi, đến các quyền hiển nhiên mà tạo hóa ban cho từng con người.

Quyền lực là thứ có thể làm cho quốc gia hưng thịnh, nhưng nó cũng có thể tàn phá quốc gia, thậm chí làm tiêu vong cả một cộng đồng rộng lớn, mà không cần một viên đạn.

Lịch sử nhân loại đã chứng minh: Kẻ thù nguy hiểm nhất của một dân tộc không phải lúc nào cũng là ngoại xâm, mà chính là quyền lực không bị kiểm soát ở ngay trong lòng dân tộc đó.

I. ĐẠI HIẾN CHƯƠNG MAGNA CARTA 1215: NHÁT BÚA ĐẦU TIÊN ĐẬP VÀO VƯƠNG QUYỀN TUYỆT ĐỐI

Tại Anh Quốc năm 1215, giới quý tộc đã nhận ra một chân lý: Khi quyền lực chính trị nằm tuyệt đối trong tay quân vương, thì mọi tài sản, sinh mạng của thần dân đều chỉ là vật trang trí cho ngai vàng.

Vua John lạm thu thuế, tùy tiện tịch thu đất đai, bắt người, xử tội không cần xét xử. Và thế là các Nam tước đã cầm vũ khí, ép vua John phải ký vào Đại Hiến Chương Magna Carta tại Runnymede.

Ý nghĩa của Magna Carta không nằm ở 63 điều khoản chi tiết. Ý nghĩa của nó nằm ở một nguyên tắc đảo ngược lịch sử: Lần đầu tiên trong lịch sử nhân loại, “quyền lực tuyệt đối của nhà vua” phải chuyển thành “quyền lực bị giới hạn bởi luật pháp”.

Điều 39 của Hiến chương viết: “Không một người tự do nào bị bắt, bị cầm tù, bị tước đoạt tài sản… nếu không có sự phán xét hợp pháp của những người đồng đẳng”.

Lúc đó, “người tự do” chủ yếu là quý tộc. Nhưng nguyên tắc đó đã đặt viên gạch đầu tiên cho tư tưởng: Luật pháp ở trên vua. Vua cũng phải tuân thủ luật pháp.

Magna Carta không cần phải giải thích tại sao phải hạn chế vương quyền. Chính hành động hạn chế vương quyền đã nói lên sự thật mà sau này Lord Acton, sử gia người Anh 1834-1902, đã đúc kết thành một định luật chính trị bất hủ:

“Quyền lực có xu hướng làm tha hóa, và quyền lực tuyệt đối làm tha hóa tuyệt đối”.

Khi quyền lực tha hóa, mọi cá nhân đều là nạn nhân và là nạn nhân dự bị của nó. Người dân có thể bị tước đoạt sinh mạng, tài sản và các quyền tự do hiển nhiên mà tạo hóa đã ban tặng, chỉ bằng một chữ ký.

II. NHỮNG MINH CHỨNG VỀ SỰ TÀN HẠI CỦA ĐỘC QUYỀN CHÍNH TRỊ

Nói tới độc quyền chính trị độc đoán, nhân loại sẽ nghĩ ngay đến bạo chúa Nero ở La Mã – kẻ đốt kinh thành Rome để có cảm hứng làm thơ, hay Tần Thủy Hoàng – kẻ chôn sống 460 nho sĩ, đốt sạch sách vở để không ai dám nghĩ khác mình.

Lịch sử phong kiến Việt Nam cũng đầy rẫy bằng chứng về sự tha hóa của quyền lực quân vương. Hôn quân vô đạo, quan lại sách nhiễu, gây ra oan sai, oán khí ngút trời. Một ông vua thất đức có thể làm cho cả một triều đại sụp đổ.

Bài học đau đớn nhất là bài học của vua Tự Đức và Nguyễn Trường Tộ.

Năm 1866, Nguyễn Trường Tộ dâng lên Tự Đức bản điều trần “Thiên hạ đại thế luận”, tha thiết xin triều đình mở cửa giao thương với Pháp, Âu Châu, học hỏi khoa học kỹ thuật, canh tân đất nước. Ông nhìn thấy Nhật Bản đang làm điều đó.

Nhưng triều đình Huế đóng cửa, bài ngoại, bảo thủ, nhân danh “giữ gìn thuần phong mỹ tục, bảo vệ văn hóa Nho giáo”. Kết quả là mất đi cơ hội vàng để tiếp cận văn minh. Hậu quả là Pháp nổ súng xâm lược năm 1858, và hơn 80 năm đô hộ, mất độc lập, tự chủ, cả dân tộc làm nô lệ.

Nhìn sang Nhật Bản, cùng thời điểm đó. Một quan trẻ trong phong trào Minh Trị Duy Tân sau khi đi sang New York trở về đã quyết tâm dẹp bỏ hình tượng “Thái dương thần nữ” – tức là tư tưởng Thiên hoàng là thần thánh bất khả xâm phạm. Ông hiểu rằng cái tinh thần dân tộc với những ngụy biện về truyền thống văn hóa nhằm bài xích sự thay đổi chẳng qua chỉ là để che đậy sự cố chấp, bảo thủ đến ngu dốt mà thôi.

Nhật chọn mở cửa. Nhật chọn học. Nhật chọn tiếp thu văn minh khoa học kỹ thuật phương Tây. Và quan trọng nhất, Nhật chọn giới hạn quyền lực tuyệt đối của Thiên hoàng bằng Hiến pháp Minh Trị 1889.

Kết quả: Nhật chỉ mất 15 năm, từ một nước phong kiến lạc hậu, đã phát triển thành cường quốc công nghiệp, đánh thắng cả Nga năm 1905, với nền tảng khoa học kỹ thuật không thua kém gì các nước phương Tây.

Cùng một xuất phát điểm là nước Nho giáo phong kiến ở châu Á, một nước chọn giới hạn quyền lực để mở cửa thì hóa rồng, một nước chọn duy trì quyền lực tuyệt đối để đóng cửa thì hóa nô lệ. Đó là bằng chứng rõ nhất về sức tàn phá của quyền lực không bị kiểm soát.

III. KHI QUYỀN LỰC CHÍNH TRỊ THỐNG SOÁI TẤT CẢ: THẢM HỌA KHÔNG CẦN BOM ĐẠN

Khi quyền lực chính trị nhân danh sự ổn định được nhất thống theo phương châm “Chính trị là thống soái, tư tưởng đi hàng đầu” của Mao Trạch Đông được áp dụng triệt để, thì nó phát huy sức tàn phá khủng khiếp hơn cả chiến tranh.

Nó không cần bom hạt nhân. Nó tận diệt giới tinh hoa, tiêu diệt những điểm ưu trội của chế độ quân chủ tập quyền cũ, làm xã hội kiệt quệ, mặc dù không có bom đạn phá hoại.

Minh chứng lớn nhất là Đại Nhảy Vọt 1958-1962 và Cách mạng Văn hóa 1966-1976 ở Trung Quốc.

Đại Nhảy Vọt: Mao muốn vượt Anh, đuổi Mỹ trong 15 năm bằng cách ra lệnh toàn dân làm gang thép trong sân nhà, bắt chim sẻ vì cho rằng chim sẻ ăn lúa. Kết quả: Nạn đói lớn nhất lịch sử nhân loại. Theo thống kê của các sử gia, từ 20 đến 45 triệu người chết đói, chết vì kiệt sức, chết vì chính sách sai lầm của một nhóm người nắm toàn bộ quyền lực. Không có kẻ thù nào tấn công, người dân chết vì chính sách của chính quyền mình.

Cách mạng Văn hóa: Để củng cố quyền lực tuyệt đối, Mao phát động Hồng vệ binh đấu tố trí thức, thầy cô, cha mẹ. Hàng triệu người bị đấu tố, tự tử, bị giết. Cả một thế hệ tri thức bị hủy diệt. Cả nền kinh tế, văn hóa bị kéo lùi 20 năm.

Việt Nam, Campuchia, Liên Xô cũ… cũng là những vùng lãnh thổ bị tàn hại khủng khiếp bởi cái gọi là đấu tố để cải cách ruộng đất, để làm cách mạng. Cải cách ruộng đất 1953-1956 ở miền Bắc Việt Nam, theo tài liệu sau này, đã gây ra hàng chục ngàn oan sai, làm cho xã hội nông thôn tan nát. Ở Campuchia, Khmer Đỏ với quyền lực tuyệt đối của Pol Pot đã giết chết 1,7 triệu người, tức 1/4 dân số, không bằng súng đạn của ngoại xâm, mà bằng cuốc xẻng và bằng chính sách.

Khi quyền lực không bị kiểm soát, nó không cần chiến tranh mà vẫn có thể hủy diệt một dân tộc. Nó giết người hàng loạt không bằng bom mìn mà bằng nạn đói do nó gây ra. Nó tàn phá môi trường sống, môi trường sinh thái của cả một khu vực rộng lớn.

KẾT LUẬN: QUYỀN LỰC CHỈ AN TOÀN KHI BỊ XIỀNG XÍCH BỞI LUẬT PHÁP

Quyền lực chính trị không tự tốt, cũng không tự xấu. Nó là một phương tiện có đầy đủ công năng, sức mạnh và rất khó dùng. Như con dao mổ, trong tay bác sĩ thì cứu người, trong tay kẻ sát nhân thì giết người.

Trao quyền cho một cá nhân, một đảng phái mà không có bất cứ một giới hạn cảnh báo, kiểm soát nào, thì sớm muộn sẽ có máu đổ thành sông, sẽ có sự tàn phá khốc hại.

Lịch sử đã trả lời rất rõ ràng qua Magna Carta 1215, qua Minh Trị Duy Tân 1868, qua Đại Nhảy Vọt, qua Cách mạng Văn hóa:

Chỉ khi quyền lực bị luật pháp giới hạn, được phân chia thành lập pháp, hành pháp, tư pháp độc lập, và bị giám sát bởi báo chí tự do và bởi quyền tư hữu tài sản của người dân, thì xã hội mới có cơ hội hưng thịnh.

Còn quyền lực tuyệt đối, dù mang danh nghĩa nào – dù là Thiên tử, dù là giai cấp vô sản, dù là ổn định chính trị – cuối cùng cũng dẫn tới tha hóa tuyệt đối và gây hại tuyệt đối. Đó là định luật của Lord Acton, và là bài học máu xương của nhân loại.

Nhật Ngôn

Nguồn: vietnamthoibao.org