Những bằng chứng mới từ giới y tế và các tổ chức độc lập đang phá tan bức màn im lặng về cuộc đàn áp đẫm máu tại Iran, với hàng chục nghìn người biểu tình bị sát hại chỉ trong vài tuần, được báo chí đề cập rộng rãi hôm nay 27/01/2026. Riêng Le Figaro dành trọn hồ sơ cho vấn đề này, chạy tít trang nhất « Iran, thế giới phát hiện tầm cỡ của vụ thảm sát ».
Giới y tế phá tan bức màn im lặng về thảm sát người biểu tình
Các bác sĩ, y tá đã phá vỡ sự im lặng về quy mô cuộc đàn áp ; các tổ chức phi chính phủ đưa ra những ước tính khủng khiếp, theo Le Figaro và La Croix. Một đội quân phản kháng thầm lặng trong ngành y tế, như Leïla, một nữ y tá ở Teheran, đã cố gắng cứu người bất chấp nguy cơ cho chính mình. Những người biểu tình bị thương đến nhà cô trong đêm để được chữa trị các vết thương nhiễm trùng…Đủ loại thương tích do đạn, kể cả đạn chì chủ yếu vào mặt và mắt.
Tổng kết từ các nhân viên y tế ở năm trung tâm nhãn khoa và 16 khoa cấp cứu, có thể xác nhận cái chết của 33.130 người, chưa kể số liệu của các nhà xác và nghĩa trang, hay những người bị thương không dám đến bệnh viện. Riêng đối với 97.645 người được ghi nhận, có đến 30 % (29.294) người bị thương ngay mắt. Đội ngũ y tế bị lực lượng an ninh đông đảo làm áp lực để sửa đổi nguyên nhân tử vong, chưa kể nguy cơ trả thù nhắm vào bệnh nhân và gia đình.
Một bác sĩ giải phẫu chua chát kể, họ đã chiến đấu nhiều tiếng đồng hồ để cứu vãn những sinh mạng nhưng rốt cuộc bệnh nhân tử vong vì không được quyền truyền máu. Không ít người bị tống giam lúc đang bị thương, một số qua đời ngay trước mắt bạn tù. Bác sĩ Parasta kêu gọi cộng đồng quốc tế giúp sơ tán một số ngườ bị thương, làm áp lực ngoại giao để bảo vệ các bệnh viện và cho phép các quan sát viên độc lập hiện diện.
Nhiều lời kể của những người sống sót cho thấy sự tàn ác, đuổi cùng diệt tận của các tay sai chế độ. Behnam Amjadi, 38 tuổi cứ ngỡ đã trút hơi thở cuối cùng trên vũng máu một đường phố Teheran. Anh cho biết hôm 09/01, đông đảo người biểu tình cả già lẫn trẻ, phụ nữ, trẻ em tràn ngập đường phố. Cảnh sát chống bạo động, Vệ binh Cách mạng, dân quân bassidji phong tỏa lối vào quảng trường Sadeghieh, đàn áp người biểu tình.
Behnam bị một dân quân đi mô tô tông ngã, bị bao vây, đánh đập, bị chém nhiều nhát…May thay những người dân gần đó đã lén đưa anh vào nhà chăm sóc, rồi sau đó trốn sang được Thổ Nhĩ Kỳ. Le Figaro lướt qua một số cái tên : học sinh, nghệ sĩ, công nhân…tất cả đều trẻ tuổi, bị sát hại vì những viên đạn bắn thẳng. Có ít nhất 54 thiếu niên bị giết chết, một số trước khi đi biểu tình đã lặng lẽ để lại thư tuyệt mệnh bằng những mẩu giấy nhỏ cho cha mẹ.
Một tuần hơn 30.000 người bị chế độ Iran tàn sát : Tội ác chống nhân loại !
Trong bài xã luận « SOS Iran », Le Figaro cho biết bản tổng kết kinh hoàng của một tháng biểu tình và đàn áp dã man ở Iran bắt đầu được đưa ra ánh sáng. Chế độ Hồi giáo thản nhiên thú nhận rằng có khoảng 3.000 người chết – đã là một tội ác chống nhân loại. Nhưng theo các đánh giá độc lập, con số thường dân bị sát hại phải cao gấp bốn, thậm chí gấp mười.
Liệu có thể hình dung ra một xã hội mà trong vài tuần lễ đã vấy đầy máu của 30.000 đồng bào ? Người dân Iran đã chối từ các nhà lãnh đạo của họ, và phản ứng duy nhất của giới cầm quyền là đàn áp. Tình trạng này là không thể hàn gắn : Một chế độ dán nhãn « khủng bố » cho thanh niên, xả súng máy hạng nặng vào đám đông, bắn sau lưng người biểu tình, nhắm bắn vào mắt họ, không cho nhận thi thể, tống tiền các gia đình…là một chế độ tự mình kích hoạt quá trình đếm ngược thời điểm sụp đổ của chính mình.
Chế độ thần quyền tham nhũng của các giáo sĩ sẽ không cải cách, cũng không từ bỏ quyền lực. Do đó, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để giúp người dân Iran giành lại tự do. Donald Trump – người đã khuyến khích họ biểu tình bằng cách nói rằng « viện trợ đang đến » – vẫn chưa hành động. Khi lực lượng hải quân hùng mạnh Mỹ tiến về Biển Ả Rập, các chế độ quân chủ vùng Vịnh và Israel, cảnh báo Nhà Trắng về một chiến dịch không kích kéo dài, nhưng kết quả không chắc chắn.
Liệu việc trừ khử giáo chủ Khamenei già yếu, như nhà văn đoạt giải Nobel Shirin Ebadi đề xuất, có đủ để giải tán bộ máy đàn áp của Lực lượng Vệ binh Cách mạng hay không ? Bản thân Trump có nên ra tay vào thời điểm ông đang bị cáo buộc dung túng cho ICE ? Không có câu trả lời dễ dàng cho tình thế khó xử ở Iran. Theo tờ báo, sẽ không ngạc nhiên nếu mai đây mọi chuyện trở nên tồi tệ hơn. Giới thanh niên sẽ cầm vũ khí, và đất nước rơi vào nội chiến ? Le Figaro cho rằng phương Tây nên đứng về phía chính nghĩa, bắt đầu bằng trừng phạt đối những kẻ giết người và chủ mưu, đưa các lực lượng dân quân Iran vào danh sách các tổ chức khủng bố.
Vì sao Phương Tây không can thiệp ?
Le Figaro phân tích « Hậu quả nặng nề của sự do dự từ phương Tây ». Phe đối lập Iran, những người đã biểu tình với lòng dũng cảm phi thường, công khai xuống đường chống lại chế độ độc tài Hồi giáo đang đàn áp họ, một lần nữa lại bị phương Tây bỏ rơi. Lần này, họ thực sự tin tưởng khi Donald Trump nói rằng « viện trợ đang đến ». Và rồi các cuộc tấn công quân sự mà nhiều người mong đợi vẫn chưa diễn ra.
Sự quay lui của tổng thống Mỹ gợi nhớ đến trường hợp của Barack Obama năm 2013, vào phút chót đã từ chối tấn công chế độ Syria, vốn đã vượt qua lằn ranh đỏ do chính Obama đặt ra là dùng vũ khí hóa học giết dân. Số lượng 30.000 người thiệt mạng trong hai ngày, theo các nguồn tin đáng tin cậy, cho thấy đây là cuộc đàn áp dã man nhất của chế độ, và con số này vẫn chỉ là tạm thời. Để so sánh, cuộc chiến ở Syria đã cướp đi sinh mạng của 180.000 thường dân trong bốn năm.
Một số người bắt đầu nói về các vụ cưỡng hiếp tập thể trong nhà tù do các đặc vụ của chế độ, lực lượng dân quân bassidji và Vệ binh Cách mạng gây ra. Tại Gaza, những người Palestine thiệt mạng vì bom của Israel – để đáp trả các vụ thảm sát ngày 7 tháng 10 – đã gây ra sự phẫn nộ toàn cầu. Nhưng ở Iran, nỗi thống khổ của những người trẻ tuổi khao khát tự do và dân chủ lại ít gây được tiếng vang hơn. Như thể người Iran đã bị hy sinh bởi một thỏa thuận ngầm đầy ảo tưởng của những tính toán chiến lược khu vực và quốc tế.
Không thiếu lý lẽ cho quyết định không can thiệp của Mỹ. Donald Trump không phải là người ủng hộ việc thay đổi chế độ. Ông luôn viện dẫn tình trạng hỗn loạn ở Irak, Afghanistan và Libya, sau các cuộc can thiệp quân sự. Trump sẵn sàng không kích chớp nhoáng, như ở Venezuela để lật đổ Maduro. Nhưng mô hình Venezuela không thể áp dụng cho Tehran. Rất khó hỗ trợ quân sự cho người dân tay không mà không có sự trợ giúp của một bộ phận quân đội, và trong suốt cuộc nổi dậy không có dấu hiệu bỏ ngũ trong bộ máy an ninh.
Zelensky, nhà lãnh đạo duy nhất lên án việc bỏ rơi người dân Iran
Chuyên gia Dennis Citrinowicz phân tích trên Le Figaro, Iran không có phe đối lập khả tín và có tổ chức để sẵn sàng cầm quyền. Sự ra đi của Khamenei không nhất thiết dẫn đến sự sụp đổ của chế độ. Ngược lại, tiêu diệt giáo chủ có thể làm Vệ binh Cách mạng ra tay mạnh mẽ hơn. Lực lượng Iran đang trong tình trạng báo động thường trực, hiệu quả chiến dịch sẽ bị hạn chế. Ông tin rằng nếu không chuẩn bị một chiến lược hậu chiến có thể bị sa lầy.
Các đồng minh trong khu vực như Israel, các nước Ả Rập lo ngại nguy cơ bị trả đũa. Các quốc gia vùng Vịnh sợ rằng eo biển Hormuz, vốn rất quan trọng đối với các tàu chở dầu sẽ bị đóng cửa. Ả Rập Xê Út nghi ngờ việc hình thành một trục phi Ả Rập giữa Israel và một Iran không còn sự cai trị của các giáo sĩ Hồi giáo. Các chế độ độc tài trong khu vực không muốn một nền dân chủ với 90 triệu dân ở Trung Đông, là mối đe dọa đối với mô hình độc tài của họ.
Ngăn chặn việc thiết lập một nền dân chủ tự do, chịu ảnh hưởng của phương Tây, cũng chính là động lực thúc đẩy Vladimir Putin xâm lược Ukraina và lật đổ chính phủ Kiev. Hơn nữa, tại Davos, Volodymyr Zelensky là nhà lãnh đạo duy nhất lên án việc bỏ rơi người dân Iran. Ông nói : « Thế giới đã không làm đủ để giúp đỡ người dân Iran. Thế giới đã đứng ngoài cuộc… Nếu chế độ này tồn tại, sẽ là thông điệp rõ ràng đến tất cả các bạo chúa : Giết đủ một số lượng người và sẽ giữ được quyền lực ». Tổng thống Ukraine biết rõ mình đang nói về điều gì.
Lịch sử sẽ phán xét
Phía Châu Âu cũng tỏ ra kềm chế, ngay cả ở Pháp, nơi các nhà ngoại giao rất quen thuộc với chế độ Teheran vì đã đàm phán về chương trình nguyên tử nhiều năm. Chính sách hòa hoãn của châu Âu đã bị khoảng một trăm nhà trí thức lên án trong một bài báo đăng trên tờ L’Express. Các tác giả viết : « Lấy cớ sự phức tạp của cán cân khu vực để biện minh cho việc án binh bất động là một thất bại về mặt đạo đức và một sự phi lý về mặt pháp lý… Những gì Pháp làm hôm nay sẽ được ghi vào lịch sử và bị phán xét qua nhiều thế hệ ».
Trong khi một số người tin rằng một cuộc tấn công quân sự mới của Mỹ sẽ là một phương thuốc tồi tệ hơn cả căn bệnh, thì hậu quả của việc không hành động đã thấy rõ với hàng ngàn cái chết. Những người khác nhấn mạnh, những tác động tích cực nếu chế độ độc tài Hồi giáo sụp đổ : hệ thống kinh tế và chính trị của các giáo sĩ sẽ tiêu vong, Hamas và Hezbollah mất chỗ dựa, tuyên truyền Hồi giáo bị xóa mờ dần nơi cánh tả châu Âu. Sau đợt không kích tháng 6/2025, chế độ Iran đã suy yếu và đồng minh Nga quá bận rộn ở Ukraina sẽ không trợ giúp.
Một lợi thế khác cho châu Âu : Nếu chế độ Teheran sụp đổ, Matxcơva sẽ lại mất thêm một đồng minh trong khu vực. Theo một nhà ngoại giao, sự sụp đổ của chế độ thần quyền Iran sẽ gây tác động ở Trung Đông sự kiện Bức tường Berlin năm 1989. Vẫn còn phải xem Donald Trump sẽ nghiêng về hướng nào trong những ngày tới.
Tướng Trương Hựu Hiệp chia sẻ thông tin hạt nhân cho Mỹ ?
Về vụ thanh trừng tướng lãnh cao cấp nhất của quân đội Trung Quốc, Le Monde tiết lộ tướng Trương Hựu Hiệp (Zhang Youxia) từng là người duy nhất thoát khỏi cuộc càn quét trước đây, nhưng nay đến lượt ông rơi đài. Sự kiện này đặt ra câu hỏi về lòng trung thành và tính ổn định của quân đội thứ nhì thế giới.
Xã luận của nhật báo quân đội chính thức đăng hôm Chủ nhật cáo buộc nặng nề hơn nhiều so với thông cáo của bộ quốc phòng, viết rằng các tướng lãnh bị điều tra đã coi thường trách nhiệm, làm yếu đi Quân ủy Trung ương, « gây nguy hiểm cho cơ sở quyền lực của đảng ». Có bằng chứng nào cho cáo buộc này không ? Theo Wall Street Journal, các nhân vật cao cấp trong quân đội sáng thứ Bảy được giải thích rằng ông Trương đã lập nên phe nhóm riêng, nhận những món tiền hối lộ khổng lồ để ủng hộ một tướng lên làm bộ trưởng quốc phòng. Nhất là Trương Hựu Hiệp đã chia sẻ một số thông tin kỹ thuật chủ chốt về kho vũ khí nguyên tử với Hoa Kỳ. Những chứng cứ bắt đầu lộ ra theo với cuộc điều tra cựu chủ tịch tập đoàn quốc doanh China National Nuclear Corp. Là Gu Jun vừa bị bắt. Tuy nhiên Le Monde cho rằng cần thận trọng vì cáo buộc cấu kết với kẻ thù là cách để làm mất uy tín.
Quân đội chỉ mới bị thanh trừng trở lại trong khoảng ba năm gần đây với tình trạng tham nhũng nghiêm trọng, đặc biệt trong lực lượng hỏa tiễn. Lần lượt hai bộ trưởng quốc phòng bị bắt, nhiều tướng lãnh bị điều tra. Tháng 10/2025, nhân vật số hai của quân đội là Hà Vệ Đông (He Weidong) bị cách chức và khai trừ đảng cùng với 7 tướng lãnh. Nhiều người cho rằng Trương Hựu Hiệp đóng một vai trò trong việc thanh trừng đồng đội, vì là người thân thiết với Tập Cận Bình, từng chỉ huy một đại đội trong cuộc chiến tranh biên giới tấn công Việt Nam năm 1979 sau khi quân đội Việt tiến vào Phnom Penh lật đổ chế độ Khmer Đỏ thân Bắc Kinh.
Chuyên gia Marc Julienne nhận xét, ông Trương là người ít có nguy cơ bị thanh trừng nhất. Nhưng sự thất thế của những người khác khiến Trương Hựu Hiệp có được quyền hạn vô cùng rộng lớn. Gần đến đại hội đảng lần thứ 21, mà Tập Cận Bình muốn có được nhiệm kỳ thứ tư, không thể để yên cho bất kỳ sự chống cự nào. Yang Zi, nhà nghiên cứu về quân đội Trung Quốc ở đại học Nanyang, Singapore cho biết vụ bắt giữ Trương Hựu Hiệp gây ra cú sốc cực lớn, ảnh hưởng đến tâm lý của tất cả những ai được Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập (Liu Zhenli) cất nhắc, có thể đến lượt họ bị điều tra.
Thụy Mi
Nguồn: RFI Tiếng Việt
