Người Việt đầy mâu thuẫn. Miệng lên án độc tài, nhưng lại thích dùng bạo lực để đạt kết quả.
Khi Mỹ đánh Iran, không ít nhà đấu tranh trong lẫn ngoài nước hừng hực khí thế như chính mình vừa bóp cò.
Họ vui mừng khi giáo chủ Khamenei bị tiêu diệt, rồi mơ màng về một kịch bản Trump cũng hào phóng rãi bom xuống Hà Nội để dọn sạch chính quyền trong nước.
Nghe có vẻ yêu tự do. Nhưng thực chất là tư duy thuê chính trị ở bên ngoài. Muốn người khác làm cách mạng thay mình.
Hôm nay họ vui khi Mỹ đánh Iran trên nguyên tắc, ai mạnh thì được quyền đánh. Vậy họ lấy tư cách gì để phản đối Nga xâm lược Ukraine? Hay phản đối Trung Quốc lại “dạy Việt Nam một bài học”?
Hôm nay vỗ tay khi bom rơi trên đầu người khác. Ngày mai đừng than thở khi có người vỗ tay lúc bom rơi trên đầu mình.
Lịch sử nhiều thập kỷ cho thấy: bom đạn có thể phá sập một chế độ trong vài ngày, từ Afghanistan đến Iraq và Libya. Nhưng bom đạn không dựng được dân chủ.
Sau tiếng nổ thường không phải là tự do, mà là hỗn loạn và bạo lực. Dân chủ không thể gửi đến bằng tên lửa hay thả xuống bằng dù quân sự.
Tôi thấy nhiều “nhà đấu tranh” tin rằng chỉ cần treo cờ vàng và ủng hộ Trump tuyệt đối là có thể thay đổi vận mệnh Việt Nam.
Trong tưởng tượng của họ, chế độ cộng sản phải bị tiêu diệt như Iraq hay Afghanistan, hoặc cần một trận oanh tạc như Iran.
Họ không muốn đi con đường của Công đoàn Đoàn kết ở Ba Lan trước đây, hay Bangladesh và Nepal gần đây. Những thay đổi đó đến từ nội lực xã hội, từ tổ chức và hy sinh của chính người dân trong nước.
Nhìn sang các tổ chức người Việt ở hải ngoại, sự trớ trêu còn rõ hơn. Nhiều tổ chức vẫn sống trong giấc mơ thập niên 1970. Họ nói về “lực lượng”, “bộ máy”, “ngày trở về”… nghe như một quân đoàn đang đứng sau cánh cửa lịch sử. Nhưng thực lực chỉ là zê-rô.
Tài sản lớn nhất của họ không phải là một bản thiết kế thể chế cho Việt Nam hậu cộng sản. Không có kế hoạch chuyển tiếp. Không có tầm nhìn kinh tế. Chỉ có vài biểu tượng và một lá cờ cũ.
Với nhiều tổ chức, đấu tranh không phải để xây dựng một nền dân chủ mới, mà để phục dựng một quá khứ.
Tệ hơn là việc lôi kéo những người yêu nước nhưng thiếu thông tin trong nước vào các kế hoạch mạo hiểm. Kết quả không phải cách mạng, mà là những bản án tù nhiều năm. Người trong nước trả giá bằng tuổi trẻ và tự do.
Vì vậy, những lời hứa “đưa quân về lật đổ cộng sản” từ các tổ chức hải ngoại chỉ là sự lừa dối. Người nói thì ở ngoài. Người tin thì vào tù. Có đáng không?
Trong khi đó, chính quyền cộng sản Việt Nam hôm nay đã khác xa 50 năm trước. Công nghệ quản trị, kiểm soát xã hội và bộ máy an ninh đều mạnh hơn. Đánh giá sai đối thủ luôn là bước đầu của thất bại.
Tôi mong Việt Nam có dân chủ. Và tôi tin điều đó chỉ có thể đến từ một lực lượng nội sinh trưởng thành trong chính xã hội Việt Nam. Những người dám đứng tên, dám ký, dám làm và dám chịu trách nhiệm trên quê hương mình.
Không ai có thể làm thay xã hội Việt Nam việc giành lấy quyền tự do cho chính mình.
Các cộng đồng và tổ chức ở hải ngoại không phải vô ích. Nhưng vai trò của họ chỉ có thể là hỗ trợ. Truyền thông. Thông tin. Kiến thức. Kết nối quốc tế. Ngoại giao nhân quyền.
Một chính quyền dựng lên từ bom đạn ngoại bang sẽ luôn thiếu chính danh. Điều này sẽ làm cho bạo lực sẽ sớm quay trở lại.
Dân chủ không rơi từ trời xuống. Nó mọc từ đất. Và người trồng nó phải là người đang sống trên mảnh đất đó.
Rứa hỷ!
Võ Ngọc Ánh
(05/03/2026)
