Bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm tuyên bố chủ quyền đối với hòn đảo này sẽ nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát.
Với việc các chiến dịch của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Venezuela có vẻ như – chí ít là trong mắt chính quyền – là một thành công, Nhà Trắng dường như đang háo hức muốn tiếp tục đà thắng lợi của chính sách đối ngoại này. Giữa rất nhiều lựa chọn mà chính quyền có thể hướng tới tiếp theo, có một dự án địa chính trị đang hiện ra ngay trước mắt: sáp nhập Greenland.
Chính Trump cũng nói nhiều về điều này vào cuối tuần qua. “Chúng ta thực sự cần Greenland, chắc chắn là như vậy,” Trump nói với tờ The Atlantic hôm Chủ nhật. “Chúng ta cần nó cho mục đích phòng thủ.” Nếu có ai đó bỏ lỡ thông điệp này, thì Katie Miller – vợ của phó chánh văn phòng Nhà Trắng phụ trách chính sách Stephen Miller, kiến trúc sư đứng sau các chính sách đối nội và nhập cư của Trump – đã đăng lên Twitter một bức ảnh Greenland được phủ lá cờ Mỹ, đính kèm dòng chữ: “SỚM THÔI.”
Những động thái của Trump nhắm đến việc sáp nhập Greenland không phải điều gì mới mẻ; ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên, vị tổng thống này đã công khai tuyên bố quan tâm đến việc thâu tóm hòn đảo. Nhưng giờ đây, người ta không còn có thể dễ dàng coi những bình luận của Trump là sự khoác lác đơn thuần. Sau cuộc tấn công chớp nhoáng của Mỹ vào Caracas, và việc triệt hạ hoàn toàn bộ máy lãnh đạo chính phủ Venezuela, bất kỳ kế hoạch địa chính trị nào mà Trump liên tục tuyên bố – đặc biệt là những kế hoạch tập trung vào Tây Bán cầu – phải được xem xét không chỉ nghiêm túc, mà còn là không thể tránh khỏi. Và hiếm có điều gì mà Trump bày tỏ rõ ràng hơn cái gọi là “nhu cầu” sáp nhập Greenland, bằng bất cứ giá nào.
Đó chính là lý do tại sao đã quá muộn để chúng ta chỉ xem động thái của Mỹ đối với Greenland như một bài tập lý thuyết. Cần phải xem nó là một khả năng thực tế – một hành động sẽ không chỉ là một tội ác đáng lên án về mặt đạo đức, mà còn là một cuộc khủng hoảng an ninh quốc gia thuộc loại mà Mỹ chưa từng chứng kiến suốt nhiều thập kỷ. Có lý do chính đáng để nghĩ rằng đây sẽ là sai lầm chính sách đối ngoại lớn nhất, ít nhất là từ thời Chiến tranh Việt Nam.
Điều đầu tiên cần nói đến là hậu quả ngay lập tức của việc Mỹ tuyên bố trong tương lai không xa rằng họ đang sáp nhập Greenland. Trong nước, hầu như không có gì thay đổi; ngay cả khi trở thành một lãnh thổ của Mỹ, Greenland cũng chỉ nhận được quyền đại diện không có quyền biểu quyết trong Quốc hội, và chẳng có gì hơn thế. Tuy nhiên, trên trường quốc tế, các phản ứng sẽ đến rất nhanh, gây bất ổn, và cực kỳ bất lợi cho lợi ích và ảnh hưởng của Mỹ.
Phản ứng nhanh nhất sẽ đến từ Đan Mạch, và rộng hơn là từ châu Âu. Các quan chức Đan Mạch đã dứt khoát phản đối những lời đe dọa của Trump. Nhưng nếu và khi một lá cờ Mỹ tung bay trên bầu trời Nuuk, thì quan hệ Mỹ-Đan Mạch – nghĩa là quan hệ của Mỹ với một trong những đồng minh châu Âu thân cận nhất – sẽ tan vỡ ngay lập tức. Dù tự Đan Mạch khó có thể có phản ứng vũ trang, nhưng các quốc gia châu Âu sẽ đoàn kết lại để ủng hộ đối tác Đan Mạch của họ. Quan trọng hơn, NATO sẽ bị khai tử, về mọi mặt trên thực tế. Suy cho cùng, việc Mỹ sáp nhập Greenland đồng nghĩa là một quốc gia thành viên NATO đã xâm lược và xẻ thịt một thành viên khác trong liên minh. Suốt hàng thập kỷ, một trong những giá trị thầm lặng của NATO là việc liên minh quân sự này giúp ngăn các quốc gia thành viên tấn công hoặc xâm lược lẫn nhau. Và đó không phải là lý thuyết suông. Một phần của quyết định mở rộng NATO trong những năm 1990 và 2000 dựa trên những lo ngại về các tranh chấp biên giới tái phát giữa những nơi như Hungary và Romania; ngoài ra, sự tồn tại của NATO cũng giúp xoa dịu những căng thẳng sục sôi giữa Hy Lạp và Thổ Nhĩ Kỳ.
Nhưng nếu Mỹ bất ngờ xâm lược Đan Mạch – và tuyên bố một phần lãnh thổ cấu thành của Đan Mạch là của riêng mình – thực tế đó sẽ sụp đổ. Liên minh nào có thể sống sót qua một sự việc như thế này? Đồng minh nào sẽ còn tin tưởng rằng Mỹ sẽ không làm điều tương tự trong tương lai? Trong một thế giới của chủ nghĩa đế quốc, như người ta thường nói, “càng ăn lại càng thấy đói.” Xét đến việc có bao nhiêu quốc gia châu Âu vẫn còn lãnh thổ ở Tây Bán cầu – từ Azores đến Guiana thuộc Pháp hay Quần đảo Virgin thuộc Anh – đồng minh nào của Mỹ có thể yên tâm rằng họ sẽ không phải là nạn nhân tiếp theo?
Đối với những người theo chủ nghĩa đơn phương kiểu Trump, điều này có thể chẳng mấy quan trọng. Nhưng đối với những ai xem các đồng minh của Mỹ là tài sản lớn nhất trong kỷ nguyên căng thẳng địa chính trị gia tăng, việc phá hủy hệ thống liên minh đó – chỉ vì một hòn đảo nơi sức mạnh quân sự của Mỹ đã được đảm bảo – sẽ là một nước đi tự sát, không có ví dụ nào sánh bằng trong thời hiện đại.
Châu Âu cũng không phải là nơi duy nhất giật mình lùi lại. Tại Ottawa, các quan chức Canada sẽ đột ngột phải đối mặt với một cơn ác mộng chiến lược, khi nhận ra người hàng xóm Mỹ giờ đây đang bao vây họ từ ba phía (trong khi phía thứ tư vẫn bị chặn bởi Bắc Cực). Greenland sẽ là một bức tường thành hữu hiệu ngăn cản khả năng xoay sở hoặc triển khai sức mạnh của Canada ở Bắc Đại Tây Dương: một “cái chặn cửa” khổng lồ nằm ngay biên giới phía đông của Canada, cô lập nước này nhiều hơn nữa khỏi các đồng minh còn lại ở châu Âu. Trong lúc vòng kìm cặp của Mỹ ngày càng siết chặt Canada, những lời đe dọa trước đây của Trump về việc sáp nhập chính Canada sẽ đột ngột được nhìn nhận là cực kỳ nghiêm túc – như chúng đáng phải được nhìn nhận ngay từ đầu.
Điều đó sẽ đồng nghĩa với nhiều thứ – không chỉ là một biên giới Mỹ-Canada ngày càng quân sự hóa và một kiến trúc an ninh ngày càng mong manh ở Bắc Mỹ – nhưng một trong số đó là điều mà dường như chưa ai trong chính quyền cân nhắc tới: Canada sẽ phát triển vũ khí hạt nhân. Các cuộc thảo luận về hạt nhân ở Canada đang tăng tốc, phần lớn là do lời lẽ của Trump. Việc chứng kiến Trump bất ngờ bao vây Canada chắc chắn sẽ dẫn đến một chương trình vũ khí hạt nhân ngay tại chính Canada – với tất cả những mối đe dọa, sự bất định, và các yếu tố gây bất ổn đi kèm. Một vụ chiếm đoạt Greenland, diễn ra cùng lúc với hành động của các đế quốc sở hữu vũ khí hạt nhân khác đang mở rộng biên giới của họ, sẽ gần như đảm bảo một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân mới giữa các cường quốc phi hạt nhân, khi họ nhận ra rằng những vũ khí này có thể là sự đảm bảo duy nhất cho an toàn và chủ quyền.
Trong khi đó, những “đế quốc đồng nghiệp” kia sẽ chỉ hân hoan cổ vũ cho các bước đi của Trump, nhận ra lợi thế mà một động thái của Mỹ tại Greenland sẽ bất ngờ mang lại. Tại Bắc Kinh, mọi quan ngại phản đối thống nhất với Đài Loan bằng con đường xâm lược sẽ tan biến. Khi hệ thống đồng minh của Mỹ dần tơi tả, ai sẽ tham gia cùng Washington (hoặc thay thế họ) trong việc dẫn đầu một chiến dịch phối hợp chống lại sự bành trướng của Trung Quốc? Tương tự, tại Nga, cuộc xâm lược của Trump sẽ cung cấp vỏ bọc ngôn luận cho chủ nghĩa phục thù của Điện Kremlin, dù là ở Ukraine, Kazakhstan, hay bất cứ nơi nào khác. Một thế giới đột ngột bất ổn – nơi có các vùng ảnh hưởng chồng lấn nhau, với những quốc gia cấp thấp, bị chà đạp bất bình chống lại những ông chủ thực dân mới – sẽ lan rộng, tạo ra một thảm họa an ninh quốc gia mà Mỹ chưa từng thấy kể từ thập niên 1930, khi một thế giới kiểu “cá lớn nuốt cá bé” tương tự đã sinh ra chủ nghĩa toàn trị, các đế chế phát xít, và cuộc chiến tàn khốc nhất mà thế giới từng chứng kiến.
Đây đều là những thực tế hữu hình và những phản ứng dễ nhận thấy. Nhưng có một điều khác sẽ theo sau việc Mỹ “nuốt chửng” Greenland, một điều nằm ở điểm giao của chính sách đối ngoại và đối nội. Việc Trump chiếm đoạt Greenland sẽ là một tội ác thực dân to lớn – một vết nhơ đạo đức, mà sẽ cần ít nhất một thế hệ để gột rửa. Nó cũng sẽ dẫn đến hàng loạt rủi ro mà Mỹ chưa từng thấy trong hơn một thế kỷ, khi nước này trải qua đợt mở rộng quan trọng cuối cùng, bất chấp những người dân thuộc địa muốn gì.
Quả vậy, đợt mở rộng lãnh thổ quy mô lớn cuối cùng đó – vào cuối những năm 1890, chủ yếu sau Chiến tranh Tây Ban Nha-Mỹ – có thể trở thành một nguồn hữu ích để hiểu về các loại mối đe dọa mà Mỹ sắp phải gánh chịu, cả trong ngắn hạn và dài hạn. Tại Philippines, quyết định sáp nhập của Mỹ ngay lập tức được nối tiếp bởi một cuộc nổi dậy trên toàn quốc của người Philippines, dẫn đến cái chết không chỉ của hàng ngàn lính Mỹ, mà còn là cả các vụ tàn sát hàng trăm ngàn người Philippines. Dù Washington cuối cùng đã dập tắt thành công cuộc nổi dậy của Philippines, nhưng đảo quốc này lại trở thành gông cùm đè nặng trên “chiếc cổ” chiến lược của Mỹ – một mục tiêu béo bở cho đế quốc Nhật Bản, những người đã tận dụng triệt để sự dàn trải quá mức của Mỹ để tiêu diệt lính Mỹ và biến Philippines thành bàn đạp để tàn phá phần lớn châu Á trong nhiều năm.
Tại Puerto Rico, một hòn đảo khác bị sáp nhập vào năm 1898, các lực lượng Mỹ ngay lập tức áp đặt một nhà nước cảnh sát thực sự, bóp nghẹt mọi sự phản đối của người Puerto Rico. Điều này phần lớn đã bị bỏ qua trong lịch sử lục địa Mỹ, nhưng phong trào dân tộc chủ nghĩa của Puerto Rico đã lãnh đạo một cuộc nổi dậy kéo dài hàng thập kỷ chống lại các lực lượng Mỹ, cả ở San Juan lẫn Washington, thậm chí suýt chút nữa đã ám sát Tổng thống Harry Truman vào năm 1950 và xả súng vào Quốc hội Mỹ vài năm sau đó. Xét đến việc người Puerto Rico hiện đã trải qua gần 130 năm dưới sự cai trị của Mỹ mà không có các quyền chính trị cơ bản – không có phiếu bầu trong Quốc hội, không có phiếu bầu tổng thống – thật khó để xem hòn đảo này là gì khác ngoài một thuộc địa hiện đại, và cũng thật khó để trách cứ những người Puerto Rico xem Mỹ chẳng khác gì một ông chủ thực dân.
Nói vậy không có nghĩa là việc Mỹ sáp nhập sẽ dẫn đến một cuộc nổi dậy ở Greenland, hay các lực lượng Nga hoặc Trung Quốc sẽ sử dụng Greenland làm bàn đạp để nhắm vào lục địa Mỹ. Nhưng chúng ta sẽ chẳng còn ngạc nhiên nếu người Greenland – những người gần như nhất trí phản đối sự kiểm soát của Mỹ – quyết định tự mình hành động để nhắm vào người Mỹ, hoặc nếu kẻ thù của Mỹ xem hòn đảo trải rộng, phần lớn không được bảo vệ này là một “điểm yếu chí mạng” bất ngờ của Mỹ. Đây đều là những yếu tố sẽ ngăn cản bất kỳ chính quyền nào khác thực hiện một bước đi liều lĩnh như vậy – nhưng lại là những yếu tố mà chính quyền Trump không hề có dấu hiệu nào cho thấy họ đã cân nhắc.
Chí ít thì, vẫn có một yếu tố đáng để cân nhắc. Sự mở rộng đế quốc có xu hướng chuyển thành sự dàn trải đế quốc – và cuối cùng, là sự sụp đổ đế quốc. Kết hợp với một hệ thống đồng minh tan vỡ, một người hàng xóm trở nên cứng rắn hơn (và nhiều khả năng sẽ sở hữu vũ khí hạt nhân), sự trỗi dậy của các đế quốc trên toàn thế giới, và sự sụp đổ của tuyên bố về bất kỳ loại hình lãnh đạo toàn cầu hay đạo đức toàn cầu nào, thì đây chính là các “nguyên liệu” để khiến cuộc tiến công vào Greenland trở thành một thảm họa mang tầm vóc định hình thời đại – đồng thời trở thành một cuộc khủng hoảng an ninh quốc gia mà những hệ lụy của nó mới chỉ bắt đầu lộ diện.
Casey Michel là người đứng đầu Chương trình Chống Tham nhũng của Tổ chức Nhân quyền và là tác giả cuốn “American Kleptocracy: How the U.S. Created the World’s Greatest Money Laundering Scheme in History.”
Nguồn: Casey Michel, “Annexing Greenland Would Be a Strategic Catastrophe,” Foreign Policy, 06/01/2026
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng, Nghiên Cứu Quốc Tế
