Ngược dòng lịch sử, ngày 04.07, hai trăm năm mươi năm về trước, một đất nước được thành lập từ 13 thuộc địa của nước Anh, xuất phát từ mâu thuẫn, xung đột về các loại thuế, đặc biệt là thuế trà.
Căng thẳng giữa 13 thuộc địa và mẫu quốc (Great Britain) đã xẩy ra từ 10 năm trước nhưng lên tới cực điểm, bắt đầu các cuộc đụng độ, giao tranh vào ngày 19.04.1775 ở Lexington và Concord.(1)
Ngày 04.07.1776, sau một buổi họp giữa đại diện các thuộc địa, 13 thuộc địa của Anh tuyên bố độc lập với mẫu quốc Anh. Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ – United States Of America – được hình thành, Quốc kỳ của Mỹ do đó có 13 vạch đỏ, trắng xen kẽ nhau, tượng trưng cho 13 thuộc địa.
Chiến tranh bùng nổ giữa các thuộc địa và mẫu quốc Anh kéo dài 6 năm, sau trận YorkTown năm 1781, mẫu quốc Anh thua trận, năm 1983 Anh công nhận sự độc lập của Hoa Kỳ.(2)
Ngược dòng thời gian, trước khi nước Mỹ hình thành 3 thế kỷ, nhờ sự vô tình tìm thấy America của Christopher Columbus vào năm 1492. Thật ra, nói Columbus tìm thấy America là không đúng bởi châu Mỹ đã có người da đỏ bản địa sống từ hàng chục ngàn năm trước.
Một thời gian sau khi Columbus khám phá ra America, dân Âu Châu nghèo, đói từ Anh, Pháp, Ái Nhĩ Lan, Hòa Lan, Tây Ban Nha…ồ ạt rời bỏ quê hương sang vùng đất mới tìm thấy để lập nghiệp, tạo thành những cuộc di dân lớn, chiếm đất của người da đỏ, tiêu diệt họ. Đông nhất là người Anh, Ái Nhĩ Lan với khoảng 50%, còn lại 40% là Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Hòa Lan…(3)
Trong các cuộc di dân đó có những chủ nô lệ ở Châu Phi mang theo các nô lệ của họ trên các thương thuyền. Những người nô lệ này chính là tổ tiên của những người da đen hiện nay ở Mỹ. Danh xưng Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ hình thành từ đó.
Bản hiến pháp đầu tiên được soạn thảo, công bố ở Philadelphia năm 1787, được các tiểu bang phối hợp, hoàn chỉnh và có hiệu lực từ ngày 04.03.1789. George Washington trở thành Tổng Thống đầu tiên của Mỹ. Sau nhiều lần được sửa đổi bằng các Tu Chính Án (Amendment), hiến pháp Mỹ được đánh giá là hiến pháp lâu đời nhất cho một chế độ cộng hòa với tam quyền phân lập.
Quyền tự do ngôn luận là Tu Chính Án đầu tiên (1st Amendment).
Hiến pháp Mỹ quy định mỗi tổng thống chỉ được làm tối đa 2 nhiệm kỳ, tổng cộng là 8 năm. Có Tổng Thống làm 2 nhiệm kỳ không liên tục như Grover Cleveland, Donald Trump.Ông Donald Trump là người có tham vọng làm thêm nhiệm kỳ thứ ba, ước muốn này đang được nhiều nghị sĩ, dân biểu đảng cộng hòa ủng hộ.
Hai trăm năm mươi năm đã trôi qua nhưng trước cuộc thế chiến thứ hai 1936-1945, nước Mỹ chưa được thế giới biết đến nhiều. Chỉ sau cuộc đổ bộ ở bờ biển Normandy, và 2 trái bom nguyên tử ở Okinawa, Nagasaki, Mỹ nổi lên như người anh cả của thế giới.
Với kế hoạch Marshall, học thuyết Truman, Mỹ bắt đầu giúp đỡ các nước bại trận như Đức, Nhật xây dựng lại kinh tế hình thành một liên minh các nước theo chủ nghĩa tự do, dân chủ do Mỹ lãnh đạo chống lại sự bành trướng của nghĩa cộng sản do Nga khởi xướng. (4)
Ở Châu Á, với học thuyết Domino, Mỹ đem quân vào Triều Tiên ngăn chận sự bành trướng của chủ nghĩa cộng sản Maoist do Mao Trạch Đông phát động ở Triều Tiên (Hàn Quốc). Chiến tranh Nam-Bắc Triều Tiên bùng nổ, kéo dài hơn 3 năm. Nam Triều Tiên do Mỹ yểm trợ đẩy lùi cuộc tấn công của miền Bắc do Trung Cộng lãnh đạo lùi về vĩ tuyến 38. Tương tự như vậy, Mỹ đưa quân tham chiến tại miền Việt Nam ngăn chận làn sóng đỏ nhưng thất bại vì những sai lầm chiến lược, miền Nam VN rơi vào tay cộng sản sau 21 năm chiến đấu kiên cường.
Từ sau Đệ nhị Thế Chiến đến nay, tám thập niên đã trôi qua, chủ nghĩa cộng sản đã suy tàn rồi sụp đổ nhưng liên minh NATO do Mỹ lãnh đạo vẫn tiếp tục đứng vững, thành trị ngăn chận tham vọng bá quyền, thống trị thế giới của Nga, Trung Cộng vẫn tồn tại.
Tuy nhiên, bàn cờ thế giới đã chuyển dịch khi ông Donald Trump đắc cử tổng thống lần thứ hai. Với chủ trương Nước Mỹ Trên Hết (America First), Trump thay đổi gần như toàn bộ đường lối ngoại giao, nhiều lần đe dọa rút khỏi Liên Minh NATO (North Atlantic Treaty Organization).
Không nói đến làn sóng tẩy chay du lịch Mỹ của người dân Canada nói riêng, của thế giới nói chung, lượng khách du lịch nhập cảnh vào Mỹ năm nay giảm sút khoảng 25-30% so với các năm trước dù đang mua bóng tròn thế giới 2026 và Mỹ là một trong 3 nước tổ chức các trận thi đấu cùng Canada, Mexico. (4a)
Kỷ niệm 250 năm Ngày Quốc Khánh, tham vọng tổ chức những cuộc diễn hành hùng tráng, Hội chợ quốc gia (Great American State Fair) kéo dài 16 ngày, những kế hoạch xây dựng lại biểu tượng như Hồ Phản Chiếu (Lincoln Memorial Reflecting Pool) của ông Trump… tất cả đã bị phản ứng ngược vì…thời tiết.
Hội chợ Quốc gia nằm giữa Điện Capitol và Đài Tưởng Niệm Washington vắng ngắt, diễn hành ngày 04.07.2026 bị hủy bỏ, Hồ Phản Chiếu bị (trời hại) nổi rong, tảo xanh đầy hồ thay vì phản chiếu lung linh màu xanh da trời. Nhiều người cho rằng đó là những dấu hiệu báo trước rằng nước Mỹ đã suy tàn.
Không biết thật hư ra sao?
Chỉ thấy rằng từ khi ông Trump trở thành Tổng Thống năm 2017, gián đoạn 4 năm rồi trở lại Tòa Bạch Ốc năm 2025, thế giới đã trải qua nhiều biến động lớn. Lễ kỷ niệm 250 năm Ngày Quốc Khánh không chỉ là dịp cho người dân Mỹ nhìn lại đất nước mà còn là thời điểm đặt câu hỏi, cộng đồng thế giới đánh giá nước Mỹ ngày nay ra sao?
Sự nhận định rất đa chiều.
Một mặt, Mỹ được coi là biểu tượng của tự do, dân chủ, là vùng đất hứa, tạo cơ hội cho tất cả mọi người phát triển khả năng, từ khoa học, kỹ thuật, nghệ thuật đến kinh doanh…không có giới hạn, bất kể xuất thân.
Nói một cách khác, Mỹ là đất nước có điều kiện thu hút nhân tài nhiều nhất, mạnh nhất, các nước khác khó lòng theo kịp. Giấc mơ Mỹ (American Dream) đối với mọi người trên thế giới đến giờ phút này vẫn còn đầy đủ giá trị dù đã bị chính quyền ông Trump tìm cách giới hạn.
Do đó,Mỹ vẫn là quốc gia có đóng góp các công trình khoa học, kỹ thuật, y khoa, văn hóa.. hàng đầu thế giới. Các đại tổ hợp như Google, Microsoft, Oracle, Facebook, Apple, Tesla…chi phối, ảnh hưởng toàn thế giới đều thành lập và được quản trị bởi người Mỹ mà đa số trong họ có nguồn gốc di dân. Ngay cả phim ảnh, nghệ thuật thứ bẩy người Mỹ cũng đứng đầu với Hollywood.
Các trường đại học như Harvard, Stanford, MIT (Massachusetts Institute of Technology) là nơi thu hút sinh viên, giáo sư toàn thế giới đến học, nghiên cứu, khám phá, làm việc…
Mặt khác, Mỹ thường xuyên bị lên án vì can thiệp lộ liễu hoặc ngấm ngầm vào thể chế chính trị các quốc gia khác bằng quân sự trực tiếp hoặc gián tiếp hoặc ảnh hưởng chính trị, đặc biệt là các cuộc can thiệp quân sự vào các quốc gia Trung Mỹ như El Salvador, Honduras, Guatemala… với lý do ngăn chận sự bành trướng của chủ nghĩa cộng sản ở thế kỷ 20.
Do là thành viên của Minh Ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), Mỹ là nước có nhiều căn cứ quân sự nhất trên thế giới nằm ngoài lãnh thổ của họ, đồng thời trở thành nước xuất cảng vũ khí nhiều nhất khi đồng minh trong NATO phải sử dụng đa số chiến cụ,vũ khí, đạn được…của Mỹ.
Các chính sách, kế hoạch – nếu được đánh giá là chính sách, kế hoạch – của ông Trump đã làm thay đổi nhận định của thế giới rất nhiều. Các nước đồng minh trong NATO bắt đầu e ngại, xa lánh Mỹ. Hai nước láng giềng thân cận nhất của Mỹ là Canada, Mexico trong nhiều thập niên qua đã phản ứng gay gắt, dữ dội với những tuyên bố, những biện pháp quan thuế của ông Trump. Hiệp ước thương mại USMCA sẽ không tự động gia hạn nhưng Mỹ sẵn sàng đàm phán lại.
Ngày 27.01.2026 Mỹ chính thức rút khỏi Hiệp ước Paris về biến đổi khí hậu, hoàn toàn không còn ràng buộc gì với việc giới hạn số lượng khí thải CO hàng năm với thế giới, điều này đồng nghĩa với việc Mỹ sẽ gia tăng khai thác, tiêu thụ dầu đá phiến. (5)
Đồng thời Mỹ cũng rút khỏi Tổ chức Y Tế Thế Giới WHO (World Health Organization) viện dẫn lý do Mỹ đã đóng chi phí quá cao so với các nước khác cũng như hiệu quả làm việc của tổ chức này trong cơn đại dịch CoVid-19 năm 2020. Ngay lập tức Trung Quốc đã nhẩy vào, thay thế vị trí của Mỹ.
Hơn một năm về trước, ngày 01.07.2025, dưới sự cố vấn của Elon Musk, Tổng Thống Trump ra lệnh đóng cửa Cơ quan Phát triển Quốc tế USAID (United States Agency for International Development).
Theo một nghiên cứu vào tháng 06.2025, việc đóng cửa cơ quan USAID, tính đến cuối năm 2030 có thể dẫn đến cái chết của 14 triệu người vì thiếu thốn lương thực, thuốc men, điều kiện sinh sống như nguồn nước sạch…, trong đó khoảng 4,5 triệu là trẻ em dưới 15 tuổi.(6)
Tình hình trong nước cũng không còn ổn định, bình yên như trước. Cơ quan Di Trú và Quan Thuế ICE (Immigrants and Customs Enforcement) trở thành lực lượng cảnh sát đặc biệt – khi hành sự luôn bịt mặt, che dấu tông tích – của nội các ông Trump đã bắn chết 2 công dân Mỹ da trắng là Nicole Good, Alex Pretti cách nhau vài ngày, vài khu phố trong tháng 01.2026 ở Minneapolis, Minnesota làm bùng lên làn sóng căm phẫn, biểu tình trên cả nước.
Những cuộc biểu tình với sự tham dự của hàng trăm ngàn người giữa mùa đông băng giá đã khiến cho ông Trump và nội các với bà Bộ trưởng Bộ An ninh Nội địa Kristi Noem phải chùn bước, không dám mạnh tay đàn áp, dùng súng bắn thẳng vào người biểu tình như trước.
Cũng trong ngày Quốc Khánh kỷ niệm 250 năm, khoảng 400 thành viên các tổ chức cực hữu Da trắng Thượng đẳng (White Supremacist) của Mỹ đã ngang nhiên diễn hành, thách thức công luận ngay tại Washington DC trong trang phục của dân quân miền Nam, bịt mặt, phất cờ Nam quân (Confederate Flag) trong cuộc nội chiến Nam-Bắc.
Trong lúc đó, tình trạng sức khỏe của ông Trump đang có những dấu hiệu rất đáng lo ngại, những lần ngủ gật giữa các buổi họp báo, những phát ngôn lộn xộn, vô nghĩa hoặc mâu thuẫn với nhau, những bước chân lạng quạng…làm dấy lên câu hỏi, liệu sức khỏe của ông Trump có đủ sức chịu đựng áp lực đến kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ khi cuộc đàm phán hòa bình với Iran vẫn chưa có gì tiến triển tốt đẹp?
Nếu ông Trump ra đi hoặc bị luận tội, truất phế sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, (11.2026) điều gì xẩy ra? Phó Tổng Thống JD Vance sẽ lên thay thế, liệu có tiếp tục hoặc đủ sức tiếp tục con đường ông Trump và đảng Cộng Hòa đang theo đuổi? Chưa thể biết được
Tuy nhiên có một điều chắc chắn, nước Mỹ không còn là thiên đường cho di dân như trước đây. Sự hận thù, chia rẽ sắc tộc, sự kỳ thị màu da, giới tính – đã được kích hoạt trở lại như một ngọn lửa âm ỉ bấy lâu nay – đang có nguy cơ bùng cháy lớn.
Nguyễn Tiến Cường
(10/07/2026)
Tham khảo:
Năm mươi năm qua, tôi theo dõi sinh hoạt chính trị và nhân quyền quê…
Tháng 1/1956: Giai phẩm Mùa Xuân ra đời, do Lê Đạt và Hoàng Cầm chủ…
Cuba năm 2026 đang đặt ra một câu hỏi mà mọi cuộc cách mạng, mọi…
Những gì đang xẩy ra quanh vụ đấu tố, bắt bớ các nhà văn, biên…
Giai đoạn Cải cách ruộng đất (1953–1956) vẫn thường được nhắc đến như một chương…
Tuyên bố chung của 14 nước (Mỹ, Anh, Philippines, Nhật Bản, Úc, New Zealand, Canada,…