Hai năm “triều đại” Tô Lâm: Cải cách chính trị hay Quyền lực không kiểm soát? (Ls Đặng Đình Mạnh)

Ngày 3 Tháng Tám 2026, đã đánh dấu đúng hai năm Tô Lâm nắm giữ quyền lực chính trị với chức vụ cao nhất là Tổng Bí thư Đảng Cộng Sản.

Hai năm tuy không phải quá dài, nhưng với chính trị phương Tây, Hai năm đã là 50% nhiệm kỳ tổng thống (như Hoa Kỳ), đủ để đánh giá một giai đoạn lịch sử và cũng đủ dài để cho thấy một xu hướng chính trị.

Và nếu công chúng không bị hoa mắt bởi những khẩu hiệu mị dân như “tinh gọn bộ máy”, “đổi mới thể chế” hay “đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình”… thì điều mà các nhà quan sát chính trị trông thấy là sự tập trung quyền lực cao độ, từ tập quyền tập thể (tứ trụ) vào tập quyền cá nhân Tổng Bí thư.

Từ chỗ đứng đầu Đảng với chức vụ Tổng Bí thư, Tô Lâm tiếp tục nắm giữ tiếp chức vụ đứng đầu chính quyền với chức vụ Chủ Tịch nước. Đây là sự tập trung quyền lực đáng kể, đưa Tô Lâm trở thành một trong những nhà lãnh đạo quyền lực nhất Việt Nam trong nhiều thập niên.

Nhưng tập trung quyền lực tự nó không phải là vấn đề. Một quốc gia đang cần cải cách có thể cần một trung tâm quyền lực đủ mạnh để phá bỏ sức ì của bộ máy.

Vấn đề nằm ở chỗ khác, đó là sự kiểm soát, kìm chế quyền lực. Vì lẽ, quyền lực càng tập trung thì cơ chế kiểm soát quyền lực có mạnh lên tương ứng hay không?

Đây mới là câu hỏi đáng được đặt ra sau hai năm dưới triều đại Tô Lâm.

Tinh giản bộ máy, sáp nhập các cơ quan, bỏ cấp huyện… có thể giúp việc điều hành nhanh gọn hơn. Nhưng điều đáng quan tâm là: khi bộ máy được thu nhỏ, quyền lực có được kiểm soát tốt hơn hay không?

Bởi một chính quyền mạnh không đáng sợ. Điều đáng lo là quyền lực ngày càng tập trung cao độ, trong khi không có đủ cơ chế để kiểm soát quyền lực ấy.

Một bộ máy nhỏ hơn có thể làm việc hiệu quả hơn. Nhưng nếu người dân không có thêm cách nào để giám sát, phản biện và buộc người có quyền phải chịu trách nhiệm, thì việc “tinh gọn” bộ máy chưa chắc đồng nghĩa với việc người dân có nhiều quyền hơn.

Hai năm đầu dưới triều đại Tô Lâm, vì thế, chưa nên chỉ được đo bằng việc ông đã thay đổi được bao nhiêu cơ quan, thay bao nhiêu cán bộ hay đưa ra bao nhiêu chính sách.

Câu hỏi quan trọng hơn là: Sau hai năm, người dân có thêm một cơ chế để kiểm soát quyền lực chưa? Hay chỉ thấy quyền lực ngày một tập trung hơn, mạnh mẽ hơn và không hề có sự kiểm soát?

Ls Đặng Đình Mạnh

Nguồn: www.facebook.com