(VNTB) – Người Dân là chủ thể cao nhất, tạo ra pháp luật; Chính phủ là người được thuê, thực thi pháp luật để bảo vệ quyền con người; Khi chính quyền không hoàn thành nhiệm vụ, Người dân có quyền thay thế bằng lá phiếu trong các kỳ bầu cử tự do.
A — NGƯỜI DÂN VÀ NHỮNG QUYỀN BẤT KHẢ XÂM PHẠM
“Chúng tôi khẳng định những chân lý hiển nhiên rằng: Tất cả mọi người sinh ra đều bình đẳng; Tạo Hóa ban cho họ những quyền bất khả xâm phạm; trong đó có Quyền Sống, Quyền Tự do và Quyền Mưu cầu Hạnh phúc.”
— Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ, 4/7/1776
A chính là Người Dân — toàn thể những con người sống trên mảnh đất này, một quần thể mà mỗi cá nhân đều sinh ra bình đẳng, không ai có quyền bẩm sinh thống trị ai. Những quyền căn bản của con người không phải do nhà nước ban phát, không phải do bất kỳ đảng phái hay tổ chức nào trao tặng. Chúng có trước mọi nhà nước, có trước mọi quy tắc, và thuộc về mỗi người từ khi sinh ra. Đó là Quyền Sống, Quyền Tự do, và Quyền Mưu cầu Hạnh phúc. Đây là những quyền thiêng liêng, bất khả chuyển nhượng và bất khả xâm phạm — nền tảng đầu tiên và cao nhất của toàn bộ trật tự cộng hòa dân chủ.
B — KHẾ ƯỚC XÃ HỘI: LUẬT LÀ SẢN PHẨM CỦA NGƯỜI DÂN
Khi nhiều cá nhân cùng sống trong một xã hội, tự do của người này cần có giới hạn để không xâm hại tự do của người khác. Để hòa hợp quyền lợi chung, Người Dân cùng nhau thỏa thuận những quy tắc chung, viết thành văn bản rõ ràng. Đó chính là Khế Ước Xã Hội — hay gọi tắt là B. B bao gồm Hiến pháp và toàn bộ hệ thống pháp luật công bằng, hợp lý.
B do A tạo ra, chứ không phải ngược lại. B đứng trên mọi cá nhân, mọi tổ chức, mọi quyền lực. B là thước đo duy nhất để phân biệt đúng và sai, hợp pháp và bất hợp pháp. Nếu có ai đứng trên B, thì không còn tự do, không còn công bằng, không còn công lý và không còn pháp trị. Như tấm bia khắc ghi quy tắc trên tay trái của Nữ Thần Tự Do, B tồn tại để mọi người biết rõ giới hạn quyền lực và quyền lợi của mình.
C — CHÍNH QUYỀN: NGƯỜI ĐƯỢC UỶ QUYỀN VÀ SỰ LỰA CHỌN CỦA NHÂN DÂN
Khế ước B tự nó không thể làm cho người dân tự giác thực hiện. Do đó, A tuyển chọn C — Chính phủ — để sử dụng B, nhằm bảo vệ và phục vụ các quyền hiển nhiên của chính Người Dân.
Điểm mấu chốt của nền chính trị cộng hòa dân chủ ở đây: C không phải là chủ của A, mà chỉ là người được A thuê, được A uỷ quyền. C không tạo ra B, mà chỉ tuân theo B và thực thi B. Như Tuyên ngôn Độc lập đã nêu rõ: “Chính quyền được thành lập giữa con người, và quyền lực chính đáng của nó xuất phát từ sự đồng ý của những người bị trị.”
Để bảo đảm C luôn thực sự phục vụ A và không vi phạm B, mọi quốc gia dân chủ đều có sự cạnh tranh lành mạnh, công bằng của các đảng phái chính trị. Các đảng phái có chương trình và giải pháp khác nhau, cùng tranh cử để nhận được sự tín nhiệm, tin tưởng của Người Dân, qua đó được giao quyền sử dụng B để điều hành xã hội. Sự cạnh tranh này diễn ra theo đúng quy trình của chính Khế Ước Xã Hội — pháp luật bình đẳng với mọi bên. Người Dân chính là người ra quyết định lựa chọn ai sẽ là người đại diện cho mình trong một khoảng thời gian nhất định. (Không ai được cầm quyền quá lâu để loại trừ sự tha hóa quyền lực)
Sự cạnh tranh đó không phải là chia rẽ, mà là cơ chế kiểm soát quyền lực hiệu quả nhất: các đảng giám sát lẫn nhau, phơi bày sai sót, đề xuất cải tiến, giúp chính quyền luôn trong trạng thái cần chứng minh sự hiệu quả và trung thực với Nhân Dân.
Thực tế lịch sử cho thấy, các quốc gia duy trì được cơ chế này đều là những quốc gia ổn định, phát triển bền vững và giàu mạnh — bởi quyền lực luôn được kiểm soát, pháp luật luôn được tôn trọng, và năng lực quản lý xã hội không ngừng được nâng cao qua sự lựa chọn của chính người dân. Ngược lại, những quốc gia độc tài đều là các quốc gia mà cổ máy quyền lực với đầy đủ sức mạnh, phương tiện bạo lực trấn áp dân thì đều là những kém phát triển, nghèo nàn và nhược tiểu.
KHI C KHÔNG LÀM ĐÚNG TRÁCH NHIỆM — QUYỀN THAY ĐỔI BẰNG LÁ PHIẾU
Khi C lạm dụng sức mạnh quyền lực, không làm đúng vai trò và trách nhiệm của mình, vi phạm Khế Ước Xã Hội và xâm hại các quyền của Người Dân, thì A hoàn toàn có quyền thay đổi C. Chủ nhân của B có toàn quyền “sa thải” C để chọn một C khác — bằng giải pháp hòa bình, thông qua lá phiếu của mình tại các kỳ bầu cử. Đây chính là cơ chế dân chủ hiện đại: thay đổi chính quyền không cần đến xung đột hay bạo lực, mà thông qua sự lựa chọn rõ ràng, công bằng của đa số người dân theo quy định của pháp luật.
Tuyên ngôn Độc lập cũng ghi nhận rõ nguyên tắc này:
“Bất cứ khi nào một hình thức chính quyền trở nên phá hoại những mục tiêu này, Nhân Dân có quyền thay đổi hay lật đổ nó, và thành lập một chính quyền mới…”
Thay đổi bằng lá phiếu chính là cách hiện đại, văn minh và hiệu quả nhất để thực hiện quyền đó. Khi Người Dân thực hiện quyền bầu cử, họ không chỉ chọn người điều hành đất nước, mà còn đang thực hiện quyền tối cao của mình — quyền giám sát và thay đổi những người đại diện mình. Đó chính là ý nghĩa của ngọn đuốc trên tay phải Nữ Thần Tự Do: ánh sáng tỉnh thức và quyền tự quyết của Nhân Dân.
KẾT LUẬN
Mô hình A-B-C không phải là lý thuyết phát minh riêng của bất kỳ ai. Nó là kết tinh của tư tưởng chính trị vĩ đại trong hàng nghìn năm, từ triết học Hy Lạp cổ đại qua các nhà tư tưởng Khai sáng, được thể hiện rõ ràng nhất trong Tuyên ngôn Độc lập năm 1776. Nó vạch ra chuẩn mực cốt lõi: Người Dân là chủ thể cao nhất, tạo ra pháp luật; Chính phủ là người được thuê, thực thi pháp luật để bảo vệ quyền con người; Khi chính quyền không hoàn thành nhiệm vụ, Người Dân có quyền thay thế bằng lá phiếu trong các kỳ bầu cử tự do. Bất kỳ chính quyền nào quên điều này, đều đang đi ngược lại nền tảng chính trị dân chủ thực sự.
Nhật Ngôn
Nguồn: vietnamthoibao.org
