Cuộc sống vật chất và tinh thần của đa số công nhân Việt Nam
Đời sống vật chất:
Trang HVA.VN cho biết cần phải có mức lương ít nhất 18 triệu/tháng dể có thể sống tương đối thoái mái cho một gia đình 4 người.
Theo GSO (báo cáo quý IV/2025 và cả năm 2025):
• Thu nhập bình quân chung của người lao động: 8,4 triệu đồng/tháng (tăng 8,9% so với 2024).
• Lao động làm công hưởng lương (đa số công nhân khu công nghiệp): khoảng 9,5 triệu đồng/tháng (nam ~9,8 triệu, nữ ~7,2–7,4 triệu).
• Khu vực thành thị: ~10,1 triệu; nông thôn: ~7,3 triệu.
Mức lương làm 8 giờ không đủ chi trả các nhu cầu cơ bản, đặc biệt khi gặp giá cả leo thang hàng tháng, công nhân rơi vào cảnh thiếu trước hụt sau, nợ nần. Để tồn tại, công nhân phải cắt giảm chi tiêu ăn uống đến ngưỡng chỉ giữ tối thiểu để tồn tại; thậm chí tìm đến tín dụng đen khi túng quẫn.
Theo khảo sát, 74% người lao động cho biết thu nhập không đủ đáp ứng nhu cầu thiết yếu. Để có thu nhập đủ chi tiêu cho cuộc sống, họ phải làm thêm giờ cả 4 chủ nhật /tháng. Thời gian làm thêm trung bình một tháng là 10-16 giờ.
Khảo sát của công đoàn TP HCM cũng chỉ ra gần 42% công nhân cho rằng với thu nhập hiện nay, bản thân và gia đình có mức sống thiếu thốn, gần như không tiết kiệm được gì từ tiền lương. Nếu gặp các sự cố bất thường xảy ra như ốm đau sẽ không có khoản nào để chi trả cho phần thiếu hụt bên ngoài tỉ lệ chi trả của dịch vụ bảo hiểm.
Môi trường sống:
Khoảng 80% công nhân làm việc trong các khu công nghiệp không phải là người địa phương. Họ ở các tỉnh xa, vùng nông nghiệp, sản xuất nồng nghiệp không đủ sống. Họ đến các thành phố tìm việc làm trong khu vực công nghiệp, vì vậy họ phải sống trong các nhà trọ do người dân địa bàn dựng nên để làm dịch vụ. Đa phần các dãy trọ này thiếu tiện nghi sinh hoạt, diện tích chật chẹp, mùa hè thì nóng bức, mùa đông lạnh, các phòng trọ đều ẩm thấp. do các dãy nhà trọ được dựng lên tại các xóm nghèo nên môi trường chung không đảm bảo vệ sinh
Thiếu hụt văn hóa tinh thần:
Hầu như đời sống tinh thần của người công nhân là con số không. Hết nhà máy lại trở về phòng trọ Công nhân không có thời gian tham gia các dịch vụ giải trí. Các công nhân trẻ chưa kết hôn không có thời gian gặp gỡ, làm quen để (có thể) dẫn đến hôn nhân. Hơn 60% công nhân không có thời gian xem tivi, nghe đài; 85% không đọc sách, báo; 80% không có thời gian tập thể dục. Đời sống tinh thần nghèo nàn, dẫn đến xu hướng buông thả ở một bộ phận nhỏ.
Nuôi dạy con cái: Do phải tăng ca hàng ngày và cả chủ nhật, nhiều đôi vợ chồng công nhân phải để lại con hoặc đã sinh con phải gửi con lại quê cho ông bà, người thân nuôi dưỡng, chăm sóc. Việc này ảnh hưởng đến tình cảm và sự phát triển của trẻ vì dù sao việc chăm sóc con cái của bố bẹ vẫn tốt, phù hợp hơn do ông bà, người già đảm trách…
Quyền lợi theo pháp luật:
Việc chia sẻ lợi nhuận giữa người công nhân và chủ lao động dù bất công, môi trường làm việc không đủ đảm bảo an toàn lao động, thiếu vệ sinh nhưng công nhân không có quyền đình công (hợp pháp). Mặc dù Nhà nước Việt Nam đã sửa đổi Bộ luật lao động trong đó thừa nhận người công nhân có quyền thành lập nghiệp/công đoàn độc lập (tổ chức đại diện của người lao động).
Nhưng nhà nước Việt Nam vẫn trì hoãn việc ký kết Công ước 87 của tổ chức lao động Quốc tế (ILO), đồng thời chưa ban hành các văn bản quy định dưới luật về nội dung thành lập công/nghiệp đoàn nên công nhân chưa có cơ sở vận động và tham gia thành lập để có một tổ chức thực sự độc lập của công nhân, trong khi tổ chức công đoàn cơ sở hiện hành trực thuộc Tổng Liên Đoàn Lao Động Việt Nam (TLĐLĐVN) do Mặt Trận Tổ Quốc Việt Nam quản lý lại là một tổ chức do Nhà nước thành lập và chi phối.
Công đoàn thuộc TLĐLĐVN coi nhẹ chức năng phục vụ quyền lợi (hợp pháp) của công nhân thay vì tìm cách kìm chế công nhân, để thực hiện mục tiêu“ ổn định sản xuất, bảo vệ lợi nhuận của giới chủ” và dùng “ổn định và lợi nhuận cao, giá nhân công rẻ để tiếp tục kích thích đầu tư trong nước và nước ngoài. Dù công nhân đã thực hiện được những cuộc đình công, thu hoạch được vài quyền lợi nhỏ, nhưng vẫn bị quy kết ‘”ngoài vòng pháp luật”. Tệ hơn, nhiều tổ chức công đoàn nhà nước cộng tác với cảnh sát, giới chủ truy tìm các công nhân tổ chức, tham gia đình công để răn đe hoặc buộc chấm dứt hợp đồng (đuổi việc).
Kết luận:
Nhà nước Việt Nam cần phải tiếp tục cải thiện chính sách hành xử đối với người lao động. Một chính sách đảm bảo sự hài hòa về quyền lợi mọi mặt của người lao động và chủ các hãng xưởng, công ty sẽ giúp ổn định sản xuất, triệt tiêu mâu thuẫn giữa người lao động và người sử dụng lao động, một trong các tác nhân quan trọng đưa kinh tế Việt Nam phát triển bền vững.
Ks Nguyễn Ngọc Bảo
Nguồn: www.facebook.com
