Tổ chức Quan sát Nhân quyền (Human Rights Watch) hôm nay, 24/04/2026, kêu gọi chính phủ Việt Nam nên hủy bỏ Nghị định 109/2026, khi cho rằng văn bản này đang phá hủy tính độc lập của nghề luật sư ở Việt Nam, và cản trở những nỗ lực truy cứu trách nhiệm của quan chức Nhà nước.
Chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định 109/2026, có hiệu lực từ ngày 18/05/2026, quy định chi tiết về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong nhiều lĩnh vực bao gồm cả nghề luật sư.
Điểm đáng chú ý và hiện đang gây nhiều tranh cãi trong nước là văn bản này cho phép chính quyền địa phương (Ủy ban Nhân dân phường/xã) thay vì là cấp tỉnh (theo nghị định 121/2025), có quyền xử phạt luật sư, từ phạt tiền (40 triệu đồng) cho đến đình chỉ hoạt động có thời hạn quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề, giấy đăng ký hành nghề, …
Theo nhận định của HRW, việc trao cho công an và chính quyền địa phương quyền thu hồi giấy phép hành nghề luật sư và áp đặt mức phạt nặng nề đối với các vi phạm mà HWR cho là được quy định « mơ hồ » như « xúc phạm » quan chức hay « cản trở » hoạt động của cơ quan Nhà nước, đặt ra nhiều nguy cơ mới trong một môi trường vốn đã « thù nghịch » với nghề luật sư ở Việt Nam.
Nghị định 109 điều chỉnh tố tụng dân sự và hình sự, bao gồm cả các vụ tranh chấp đất đai, và đưa ra chế tài đối với các « vi phạm hành chính » như « xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng ».
Theo HRW, nghị định 109 phần nào gợi nhắc điều 331 bộ Luật Hình Sự, được chính phủ áp dụng để truy tố những người phê phán chính quyền hay lên án những việc làm sai trái của quan chức.
Ngoài ra, HRW còn chỉ trích chính quyền Việt Nam có những biện pháp khác nhằm đe dọa luật sư. Trong tháng 04/2026, bộ Công An công bố một dự thảo hồ sơ chính sách dự án sửa đổi bộ luật hình sự nhằm buộc luật sư chịu trách nhiệm hình sự về hành vi « không tố giác thân chủ đang chuẩn bị phạm tội ». Theo bà Patricia Grossman, phó giám đốc chuyên trách cấp cao về châu Á của HRW, « với việc giới hạn tính độc lập của luật sư và gia tăng quyền lực không bị kiểm soát của công an, Việt Nam đang tăng cường đáng kể thể chế chuyên quyền độc đảng ».
Minh Anh
Nguồn: www.rfi.fr
