Việt Nam đã lên tiếng “quan ngại sâu sắc” về thông tin liên quan đến tình hình hiện nay ở Venezuela.
“Việt Nam kêu gọi các bên liên quan tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hiệp Quốc, trong đó có nguyên tắc tôn trọng chủ quyền các quốc gia, không sử dụng vũ lực và đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế.
Việt Nam kêu gọi các bên kiềm chế, đối thoại, giải quyết các tranh chấp, bất đồng trên cơ sở luật pháp quốc tế, góp phần bảo đảm hòa bình, an ninh, ổn định, hợp tác ở khu vực và trên toàn thế giới,” người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng phát biểu hôm 4/1.
Việt Nam và Venezuela là hai quốc gia có mối quan hệ gần gũi, nhất là giữa các đảng cộng sản-cánh tả. Mối quan hệ hữu nghị giữa những người cùng chung ý thức hệ này đặc biệt mãnh liệt trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh.
Nhân vụ bắt giữ và xét xử Tổng thống Maduro đang gây chấn động toàn cầu, cùng BBC News Tiếng Việt nhìn lại mối quan hệ giữa Việt Nam và Venezuela.
Lược sử quan hệ ngoại giao
Hai nước chính thức thiết lập mối quan hệ ngoại giao vào ngày 18/12/1989.
Trước vụ bắt giữ ông Nicolás Maduro không lâu, Bộ Ngoại giao và Quốc hội Venezuela cùng Đại sứ quán Việt Nam vào hôm 18/12/2025, tại thủ đô Caracas, đã tổ chức Lễ kỷ niệm 36 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.
Tại đây, Thứ trưởng Ngoại giao Venezuela Tatiana Pugh khẳng định mối quan hệ giữa hai nước đã khăng khít hơn, trở thành điểm tựa tin cậy lẫn nhau dù thế giới có nhiều thay đổi, biến động.
Buổi lễ diễn ra bên tượng đài Hồ Chí Minh trên Đại lộ Simón Bolívar, tên một nhà cách mạng nổi tiếng đã lãnh đạo các phong trào giành độc lập ở Nam Mỹ đầu thế kỷ 19.
Người tiền nhiệm của ông Maduro là Hugo Chávez đã lãnh đạo đất nước Venezuela theo đường lối cánh tả với học thuyết của chủ nghĩa Bolívar và chủ nghĩa xã hội thế kỷ 21 cho châu Mỹ. Dưới thời Chávez, Venezuela đã thực hiện công cuộc quốc hữu hóa mạnh mẽ.
Việc đặt tượng đài Hồ Chí Minh trên một trong những con đường nổi tiếng nhất nước phần nào chứng tỏ Venezuela coi trọng mối quan hệ với Việt Nam.
Theo thông tin trên trang web chính thức của Bộ Ngoại giao cũng như các trang báo chính thống của Việt Nam, “tình bạn” giữa hai nước vốn đã phát triển ngay trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, hay Chiến tranh Việt Nam nói riêng.
Chủ nghĩa cộng sản cũng bùng lên mạnh mẽ tại Mỹ Latinh trong giai đoạn này.
Mối liên kết ý thức hệ này được thể hiện một cách sinh động, và thường được báo chí Việt Nam nhắc lại, trong vụ nhóm du kích cộng sản Lực lượng Vũ trang Giải phóng Dân tộc Venezuela (FALN) bắt cóc Đại tá Michael Smolen, Tùy viên quân sự của Mỹ, để đổi lấy sự tự do cho Nguyễn Văn Trỗi, người thợ điện đặt mìn ở cầu Công Lý vào năm 1964 trong vụ ám sát bất thành nhằm vào Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara.
Tuy nhiên, sau đó Smolen lại được trả tự do còn Nguyễn Văn Trỗi thì vẫn bị xử bắn tại Sài Gòn.
Nhà thơ Tố Hữu từng đề cập đến vụ này trong bài thơ Hãy nhớ lấy lời tôi!:
"Anh đã chết, Anh Trỗi ơi, có biết
Máu kêu máu, ở trên đời, tha thiết!
Du kích quân Ca-ra-cát đã vì Anh
Bắt một tên giặc Mỹ giữa đô thành."
Ông Maduro trước khi bị Mỹ bắt cũng từng tuyên bố Mỹ sẽ nhận thất bại tương tự như ở Việt Nam nếu tấn công Venezuela.
Đảng Cộng sản Venezuela (PVC) là tổ chức chính trị lâu đời nhất còn hoạt động tại quốc gia này và từng giữ vị thế là lực lượng cánh tả chủ chốt trước năm 1971 khi những chia rẽ xảy đến.
PVC cũng đóng vai trò quan trọng chiến thắng bầu cử năm 1998 cho Hugo Chávez cũng như trong liên minh cầm quyền dưới thời ông.
Đảng lãnh đạo hiện nay là Đảng Xã hội Chủ nghĩa Thống nhất Venezuela, do chính ông Chávez thành lập.
Việt Nam chính thức mở đại sứ quán tại Caracas vào tháng 9/2005, và chỉ vài tháng sau đó, tháng 1/2006, Đại sứ quán Venezuela tại Hà Nội cũng đi vào hoạt động.
Thời gian này ghi dấu ấn bằng nhiều chuyến thăm cấp cao giữa hai nước, tiêu biểu là chuyến thăm Venezuela của Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh vào tháng 5/2007 và Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An vào tháng 3/2006.
Ở chiều ngược lại, Việt Nam đã chào đón Tổng thống Hugo Chávez vào cuối tháng 7 đầu tháng 8/2006.
Tổng thống Hugo Chávez, trong chuyến thăm Việt Nam, đã chỉ trích Tổng thống Mỹ George W. Bush và gọi Mỹ là “con quái vật đế quốc”, đồng thời tuyên bố sẽ chống lại bất kỳ nỗ lực xâm lược nào của Mỹ, giống như cách Việt Nam từng làm.
Vào năm 2007, hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Toàn diện, cấp cao thứ ba trong thang bậc quan hệ ngoại giao của Việt Nam.
Bên cạnh các chuyến thăm chính thức, lãnh đạo hai nước cũng thường xuyên có các cuộc tiếp xúc bên lề các diễn đàn quốc tế.
Chủ tịch nước Trần Đức Lương và sau đó là Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã lần lượt hội kiến Tổng thống Hugo Chávez nhân dịp Hội nghị Thượng đỉnh Phong trào Không liên kết (NAM) tại Havana, Cuba vào các năm 2000 và 2006.
Trên kênh ngoại giao nghị viện, Quốc hội Venezuela cũng đã thành lập Nhóm Nghị sĩ hữu nghị với Việt Nam vào tháng 3/2006.
Vào năm 2013, khi ông Maduro lần đầu đắc cử tổng thống, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Chủ tịch nước Trương Tấn Sang và Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã gửi điện mừng.
Vào năm 2015, Tổng thống Nicolás Maduro đã thăm chính thức Việt Nam từ ngày 30/8-1/9 theo lời mời của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang.
Tháng 5/2018, sau khi ông Maduro đắc cử nhiệm kỳ thứ hai, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Chủ tịch nước Trần Đại Quang cũng đã gửi điện mừng.
Trong điện mừng, các lãnh đạo chủ chốt của Việt Nam đã bày tỏ mong muốn “không ngừng mở rộng và làm sâu sắc mối quan hệ hữu nghị, đoàn kết và hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và Venezuela”.
Trong lần ông Maduro tái đắc cử tổng thống với kết quả gây tranh cãi hồi cuối tháng 7/2024 và lúc ông nhậm chức vào tháng 1/2025, không có thông tin phía Việt Nam công bố điện thư chúc mừng.
Vào tháng 4/2024, khi thăm Venezuela, Phó Thủ tướng Trần Lưu Quang khẳng định “Việt Nam luôn coi Venezuela là một trong những nước bạn bè truyền thống, đối tác quan trọng tại khu vực Mỹ Latinh.”
Vào tháng 10/2024, Phó Tổng thống Delcy Rodríguez Gómez đã tới thăm Việt Nam, có các cuộc hội kiến, hội đàm với Tổng Bí thư Tô Lâm, Chủ tịch nước Lương Cường, Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân. Nhân dịp này, ông Tô Lâm đã gửi lời mời Tổng thống Maduro thăm Việt Nam. Vào cuối tháng 10 cùng năm, Tổng thống Maduro đã thông báo ông sẽ đến thăm Việt Nam “nhằm tiếp tục tăng cường quan hệ”.
Các đoàn thanh niên cộng sản, cánh tả hai nước cũng thường giao lưu, trao đổi để củng cố quan hệ chính trị, chia sẻ kinh nghiệm.
Hồi tháng 4/2025, một đoàn công tác của Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã tới thăm Venezuela và có dịp gặp ông Maduro.
Trong cuộc gặp, Bí thư Trung ương Đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam Nguyễn Tường Lâm đã khẳng định, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Đoàn Thanh niên Xã hội chủ nghĩa Thống nhất Venezuela “luôn nỗ lực phấn đấu, không phụ mong mỏi của lãnh đạo cấp cao hai đảng, hai nước Việt Nam-Venezuela”.
Ông Lâm nói “tổ chức đoàn của thanh niên hai nước đã thống nhất, đề ra các biện pháp nhằm thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa hai tổ chức đoàn, trong đó ưu tiên việc chia sẻ kinh nghiệm trong công tác giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng tổ chức đoàn cũng như các nhiệm vụ khác được hai đảng giao phó”.
Theo cập nhật mới nhất của Đại sứ quán Việt Nam ở Caracas, chỉ có tổng cộng 33 công dân Việt Nam sinh sống ở Venezuela và tất cả họ đều an toàn sau cuộc tấn công từ Mỹ.
Thời kỳ thăng hoa và giai đoạn khó khăn
Theo một nghiên cứu từ Đại học Andes ở Merida, Venezuela vào năm 2022, phải 10 năm sau khi thiết lập ngoại giao thì quan hệ hai nước mới thực sự có chuyển biến mạnh khi ông Chávez lên nắm quyền.
Sự thay đổi sâu sắc trong định hướng đối ngoại của chính quyền này đã đưa đến một “cú xoay trục” quan trọng về phía các quốc gia châu Á. Việt Nam dần trở thành một mắt xích trọng yếu trong các mục tiêu chiến lược của Venezuela, không chỉ vì tiềm năng kinh tế mà còn vì sự đồng điệu trong mô hình phát triển định hướng xã hội chủ nghĩa.
Trong suốt hai thập kỷ đầu của thế kỷ 21, sự hình thành của các cơ chế chuyên trách đã thúc đẩy quan hệ song phương đi vào chiều sâu.
Việc lập ra chức vụ Thứ trưởng Bộ Ngoại giao phụ trách khu vực châu Á, Trung Đông và châu Đại Dương vào năm 2005 là minh chứng cho nỗ lực của Caracas trong việc xây dựng một hệ thống quốc tế đa cực.
Việt Nam được lồng ghép chặt chẽ vào các kế hoạch phát triển kinh tế và xã hội của Venezuela, đặc biệt là trong giai đoạn 2007-2013, khi hai nước tập trung vào các mục tiêu như hội nhập khoa học công nghệ, xây dựng khung thương mại thế giới mới và thu hút đầu tư quốc gia.
Các cơ chế đối thoại như ủy ban liên chính phủ và các cuộc tham vấn chính trị cấp cao đã tạo ra những tiến triển đáng kể trong lĩnh vực năng lượng và nông nghiệp, điển hình là các dự án trồng lúa và khai thác dầu khí tại vành đai Orinoco.
Thời ông Đinh La Thăng là chủ tịch PetroVietnam, hai nước đã có các dự án hợp tác dầu khí, nổi bật là liên doanh Petromacareo. Về sau, việc hợp tác bị “sa lầy” và ông Thăng đi tù một phần cũng do vụ này.
Siêu dự án 1,8 tỷ USD vốn góp khai thác dầu tại Venezuela của PetroVietnam bị xác định là thất bại nặng nề nhất, khiến tập đoàn này mất trắng hàng chục ngàn tỷ đồng.
Sau khi Tổng thống Hugo Chávez qua đời, dưới sự kế nhiệm của ông Nicolás Maduro, mối quan hệ hai nước bước vào một giai đoạn đầy thử thách.
Sự sụt giảm của giá dầu thô vào năm 2014 là một trong những lý do chính khiến nền kinh tế Venezuela rơi vào tình trạng đình trệ nghiêm trọng, kéo dài đến tận ngày nay.
Đây cũng là nguyên nhân chính dẫn đến sự thất bại của liên doanh Petromacareo.
Các lệnh trừng phạt kinh tế từ Mỹ, bắt đầu từ năm 2015, cũng như sự cô lập ngoại giao đã gây ra tình trạng đình trệ chung trong các chương trình nghị sự song phương.
Tuy vậy, mối quan hệ chính trị vẫn được duy trì bền bỉ.
Việt Nam vẫn nhất quán ủng hộ chính quyền của Tổng thống Maduro tại các diễn đàn đa phương như Liên Hợp Quốc. Ngược lại, Venezuela bày tỏ trân trọng “mô hình Đổi Mới” của Việt Nam như một bài học về sự thích nghi.
Nguồn: www.bbc.com
