Khi nước lớn tự cho mình quyền tấn công, dạy cho một bài học, bắt lãnh đạo, thay đổi chế độ của nước nhỏ chỉ vì mạnh nên có lý do chính đáng, thì luật pháp quốc tế chỉ còn là mẫu vật trưng bày.
Võ Ngọc Ánh
Tôi không ủng hộ chế độ độc tài ở Venezuela, cũng chẳng có chút thiện cảm với ông Maduro. Nhưng việc Mỹ tấn công Venezuela và bắt giữ lãnh đạo một quốc gia có chủ quyền là một tiền lệ cực kỳ nguy hiểm.
Nếu chấp nhận logic này, nguyên tắc quốc tế coi như bị xóa bỏ.
Bàn cờ chính trị thế giới năm 2026 này được mở màn sự hổn loạn bằng việc Mỹ viện cớ “ma túy, vũ khí, đe dọa an ninh” để tấn công Venezuela.
Bốn năm trước, cũng vào dịp đầu năm, Nga viện cớ “an ninh” để xâm lược Ukraine.
Và ngày mai, Trung Quốc hoàn toàn có thể dùng những lý lẽ tương tự cho Đài Loan. Thậm chí lý do để Trung Quốc thôn tính Đài Loan còn dễ chấp nhận hơn. Vì họ đã chuẩn bị sẵn cả một kho lập luận từ lâu và cả yếu tố lịch sử.
Khi nước lớn tự cho mình quyền tấn công, dạy cho một bài học, bắt lãnh đạo, thay đổi chế độ của nước nhỏ chỉ vì mạnh nên có lý do chính đáng, thì luật pháp quốc tế chỉ còn là mẫu vật trưng bày.
Độc tài là vấn đề nội tại của một quốc gia. Cho dù Maduro đang ngồi ghế tổng thống từ một cuộc bầu cử không công bằng. Thì việc bắt Maduro cũng không phải thực thi công lý cho người dân Venezuela.
Xâm lược, bắt lãnh đạo một nước có chủ quyền là hành vi xâm phạm. Và hậu quả của nó luôn vượt xa mục tiêu ban đầu.
Không ai phủ nhận nỗi khổ của người dân sống dưới chế độ độc tài.
Nhưng dân chủ không thể được mang tới bằng quân đội nước ngoài. Dân chủ cũng không phải món hàng có thể giao bằng máy bay quân sự. Dân chủ chỉ bền khi nó được xây từ bên trong, không phải áp đặt từ bên ngoài.
Maduro đã bị loại bỏ. Nhưng bộ máy an ninh, quân đội, hệ thống chính quyền và mạng lưới lợi ích nuôi sống chế độ đó vẫn còn đó.
Khi trung tâm quyền lực sụp đổ mà cấu trúc cũ chưa tan rã, nguy cơ “nồi da xáo thịt” là rất thật. Một chính quyền chuyển tiếp trong bối cảnh đó chẳng khác nào dựng lều trên bãi mìn.
Các lực lượng dân chủ ở Venezuela, sau nhiều năm bị đàn áp, liệu có đủ tổ chức, nhân lực và sự thống nhất để kiểm soát tình hình vẫn còn là dấu hỏi lớn.
Lịch sử thế giới cho thấy, khoảng trống quyền lực thường được lấp bằng bạo lực, không phải lý tưởng.
Gần đây, Trump tuyên bố muốn “lấy lại” các mỏ dầu mà doanh nghiệp Mỹ từng đầu tư nhưng bị tịch thu trước đây.
Điều này gần như lột trần lý do thật sự sự gây hấn và bắt giữ. Ma túy hay đe dọa an ninh chỉ là lớp sơn bên ngoài. Dầu mỏ mới là phần lõi. Bởi Venezuela, quốc gia có trữ lượng dầu nhiều nhất thế giới. Ước lượng hơn 303 tỷ thùng.
Sau khi bắt giữ Maduro, Trump tự tin nói, Mỹ có thể điều hành Venezuela trong giai đoạn này. Và có ảnh hưởng trực tiếp lên chính quyền chuyển tiếp là điều khó tránh khỏi.
Một chính quyền được dựng lên bằng sức mạnh từ bên ngoài từ ngày đầu là thiếu chính danh.
Nó dễ bị xem là sản phẩm của can thiệp, dễ bị đối lập gọi là bù nhìn. Chính quyền này cũng dễ sụp đổ ngay khi người bảo trợ rút tay. Quốc gia dễ bước vào vòng xoáy bạo lực, tranh dành, trả thù khác.
Lịch sử Việt Nam, cũng như Trung Đông hay Mỹ Latin, đã trả học phí cho bài học này quá nhiều lần.
Không thể vừa nói bảo vệ trật tự quốc tế, vừa cổ vũ hành vi phá vỡ trật tự đó. Không thể phản đối Nga ở Ukraine, mà lại vỗ tay khi kịch bản tương tự xảy ra ở Venezuela.
Nguyên tắc, nếu chỉ dùng khi có lợi, thì không còn là nguyên tắc, mà chỉ là cái cớ khoác áo đạo lý.
Rứa hỷ,
Võ Ngọc Ánh
(03/01/2025)
