Cuối cùng thì cuộc gặp gỡ giữa lãnh đạo 2 siêu cường thế giới diễn ra trong 2 ngày 14/15.05.2026 đã kết thúc. Phái đoàn Mỹ đã lên Air Force One bay về nước. Đúng như dự đoán của nhiều nhà phân tích, không có tuyên bố chung.
Không nhiều người ngạc nhiên trước chuyện này vì việc tiếp đón đoàn của Tổng Thống Trump đã dự báo mọi chuyện không sai.
Lần gặp gỡ này cũng có một vài “sự cố” ngoại giao nhỏ, đó là việc ông Bộ trưởng ngoại giao Marco Rubio bị cấm nhập cảnh vào Trung Quốc vào năm 2020, do đã có những tuyên bố chỉ trích mạnh mẽ chính sách của Bắc Kinh đối với người Duy Ngô Nhĩ ở Tân Cương và phong trào dân chủ ở Hồng Kông trước đây, nhưng phía Trung Quốc đã uyển chuyển cho ông Rubio nhập cảnh bằng cách sửa tên ông. (1)
Bên cạnh đó là chuyện một nhân viên mật vụ của đoàn ông Trump bị cảnh vệ của Trung Quốc chặn lại vì mang theo vũ khí. Sự việc sau đó đã được giải quyết ổn thỏa, không gây ra “sự cố” lớn lao nào.
Sự khác nhau trong cách Bắc Kinh đón tiếp ông Trump năm 2017 và năm 2026
Có khá nhiều nhà quan sát ngoại giao nhận xét rằng cách Tập Cận Bình tiếp Trump lần này khác rõ so với năm 2017.
Lần trước Tổng thống Trump và bà Đệ nhất phu nhân Melania được đón tiếp với nghi thức trọng thể, là khách danh dự ở tầm cao nhất. Hai người được dẫn đi tham quan Cấm Thành, nơi ngự trị của các hoàng đế Trung Hoa qua nhiều đời, được chiêu đãi yến tiệc với các món ngon vật lạ truyền thống, được xem các buổi trình diễn văn hóa đặc thù…
Bên cạnh đó truyền thông, báo chí, Tân Hoa Xã liên tục đưa tin về cuộc gặp gỡ “thấm đẫm tình hữu nghị” Mỹ –Trung hài hòa. Ông Trump cũng lập đi lập lại tình hữu nghị “đời đời bền vững, hoành tráng” giữa 2 quốc gia.
Lần gặp thứ hai này, chẳng riêng gì phái đoàn ông Trump, cả thế giới đều nhận ra nó không “hoành tráng”, “nồng ấm” như lần đầu dù nghi thức ngoại giao vẫn đầy đủ. Điểm khác biệt nữa là lần này không có bà Melania như lần trước nên cũng không thấy phu nhân ông Tập.
Ông Tập đã không ra tận nơi chiếc Air Force One đậu để đón Ông Trump như lần năm 2017, chỉ có đàn em, thuộc hạ chào đón đoàn ông Trump. Trên mạng xã hội Trung Quốc, đặc biệt là Weibo, Douyin và một số diễn đàn đã không ngần ngại chế giễu tận tình chuyến thăm viếng của Trump lần này — và điều đáng chú ý là kiểm duyệt lần này dường như nới tay hơn thường lệ. Còn truyền thông nhà nước giữ giọng điệu ngoại giao, đúng“nghi lễ”nhưng vẫn ngầm thể hiện Trung Quốc đang ở thế mạnh hơn,như nhấn mạnh Trump chủ động sang Bắc Kinh, nhấn mạnh ông cần Trung Quốc về thương mại và Iran, còn các chủ đề nhạy cảm như Đài Loan hay nhân quyền thì được đưa tin theo hướng Mỹ phải “tôn trọng lợi ích cốt lõi của Trung Quốc”.
Thật ra điều này chỉ phản ánh cán cân quyền lực và tâm thế của hai bên đã thay đổi đáng kể.
Năm 2017, Lúc đó Bắc Kinh còn muốn “ve vuốt” Trump để tránh một cuộc đối đầu toàn diện, và Trung Quốc tiếp Trump như một vị khách cần được chinh phục. Còn hiện nay, họ tiếp ông như lãnh đạo của một đối thủ chiến lược mà Bắc Kinh tin rằng mình đã đủ sức đứng ngang hàng.
Có một vài chi tiết đáng chú ý: ngay phần mở đầu diễn văn khai mạc, ông Tập có nói đến từ Thucydides Trap nhưng chưa chắc ông Trump đã hiểu ngụ ý của ông Tập. Ông Tập ví nước Mỹ như Sparta, Trung Quốc như Athens, sự trỗi dậy của Athens có thể sẽ làm lung lay sự thống trị của Sparta, đưa đến chiến tranh là điều ông không muốn. (2)
Ông Tập nói rõ là Trung Quốc muốn sống chung hòa bình với Mỹ, cùng phát triển thịnh vượng nhưng “vấn đề Đài Loan” vẫn là lằn ranh đỏ đối với Trung Quốc, nếu không được giải quyết thỏa đáng sẽ dẫn đến sự xung đột giữa 2 nước, điều ông cố gắng tránh nhưng nếu bất đắc dĩ phải làm ông cũng sẽ làm.
Ông Tập nhấn mạnh, mọi sự giúp đỡ, viện trợ quân sự cho Đài Loan sẽ chỉ làm cho tình hình thêm căng thẳng đưa đến xung đột giữa 2 nước. Ông Trump khôn ngoan tránh né, không trực tiếp đề cập đến vấn đề Đài Loan.
Hứa hẹn nhiều nhưng thành quả cụ thể lại tương đối mơ hồ.
Trước hết, một trong những vấn đề chính được đề cập là sợi gân gà eo biển Hormuz ông Trump đang mắc nghẹn ở cổ, nuốt không được, nhả không ra, đã không được giải quyết như kỳ vọng của ông Trump.
Cả ông Tập lẫn ông Trump đều đồng ý là eo biển Hormuz phải được thông thương dễ dàng như trước đây để kinh tế thế giới không bị ảnh hưởng nặng nề vì sự thiếu hụt dầu hỏa, năng lượng. Tuy nhiên ông Tập không nói là sẽ giúp ông Trump thông thương bằng cách nào, ông Tập chỉ nói rằng, giá Mỹ và Israel đừng tấn công Iran vào ngày 28.02.2026 thì chẳng có chuyện gì để nói về Hormuz. Đây chính là lời chỉ trích ngoại giao “nhẹ nhàng” nhất.
Nói tóm lại, sau 2 ngày gặp gỡ, các vấn đề chính như:
-An toàn cho các con đường thương mại, đặc biệt là eo biển Hormuz.
-Nguồn cung cấp dầu ổn định.
-Trung Quốc giảm bớt sự giúp đỡ vũ khí cho Iran.
vẫn không được giải quyết.
Ông Tập tỏ ra thấu hiểu những yêu cầu của ông Trump, tỏ ý hợp tác nhưng hoàn toàn không đưa ra những cam kết cụ thể nào. Cho dù cả hai đều bày tỏ ước muốn không muốn để xẩy ra một cuộc thương chiến như trong quá khứ nên 2 vấn đề quan trọng là chuỗi cung ứng toàn cầu và quan thuế cũng nằm trong chương trình nghị sự.
Phía Trung Quốc đồng ý sẽ mua thêm nông sản của Mỹ như đậu nành, thịt heo…đồng thời mở rộng thị trường cho các công ty Mỹ, đặc biệt là chip H-200 của công ty NVIDIA của Jensen Huang sẽ được xuất khẩu sang Trung quốc. Tuy nhiên việc nhập khẩu dòng chip H200 đối với Trung Quốc dường như không còn quá quan trọng như vài năm trước nữa. Thực tế là Bắc Kinh đang ở trạng thái vừa cần, vừa muốn thoát lệ thuộc. Họ xem việc phụ thuộc Nvidia là rủi ro chiến lược. Vì thế họ thúc đẩy các công ty nội địa, Trung Quốc thậm chí từng yêu cầu các hãng công nghệ tạm dừng đặt mua H200 để ưu tiên chip nội địa.
Cho dù Tổng Thống Trump đã hết lòng ca ngợi Chủ Tịch Tập Cận Bình là một nhà lãnh đạo vĩ đại, ông Tập chẳng hứa hẹn điều gì rõ ràng.
Theo nhận định của các nhà phê bình, Tổng Thống Donald Trump cùng với phái đoàn tỷ phú hùng hậu như Elon Musk, Jensen Huang, Tim Cook, Larry Fink… đã bỏ ra 3 ngày bay hàng chục ngàn cây số chẳng đạt được thỏa thuận nào đáng kể, tất cả chỉ là lời hứa, không có văn bản nào được ký kết.(5)
Dù ông Trump khoe rằng Trung Quốc sẽ đặt mua 200 máy bay Boeing, phía Trung Quốc không xác nhận cũng chẳng phủ nhận, hợp đồng chi tiết cũng chẳng có. Cổ phiếu của Boeing phản ứng với tuyên bố của ông Trump bằng cách giảm khoảng hơn 4%. Các nhà đầu tư chờ đợi một hợp đồng 500 chứ không phải 200 chiếc. (6)
Thái độ, cử chỉ, cách bắt tay của ông Trump với ông Tập cũng nói lên vị thế siêu cường của Mỹ đã lung lay. Cho dù không có xung đột quân sự xảy ra thì vị thế của Sparta sớm muộn gì cũng bị Athens thay thế nếu Sparta không nhanh chóng có kế hoạch, chiến lược đối phó với sự trỗi dậy của Athens thì sự sụp đổ của Sparta là điều không thể tránh.
Phía sau những lời lẽ ngoại giao tích cực
Một số hình ảnh, video clip lan truyền trên mạng cho thấy trước khi lên Air Force One rời Bắc Kinh, nhiều nhân viên Mỹ và phóng viên đi cùng đã bỏ lại hoặc tiêu hủy các vật dụng do phía Trung Quốc cấp/phát trong chuyến đi, gồm:điện thoại tạm thời (burner phones), thẻ ra vào, huy hiệu, đồ lưu niệm, một số vật phẩm điện tử hoặc quà tặng nhỏ.
Điều này thực ra phù hợp với quy trình phản gián tiêu chuẩn của Mỹ khi đi công du ở các nước bị xem là đối thủ tình báo lớn, đặc biệt là China và Russia. Các đoàn tổng thống Mỹ từ lâu đã: hạn chế dùng thiết bị địa phương, dùng điện thoại dùng một lần, không đem quà điện tử chưa kiểm tra lên máy bay chính phủ, và nhiều món quà ngoại giao sẽ được chuyển cho cơ quan an ninh kiểm tra trước.
Lý do là nguy cơ: cài phần cứng theo dõi, malware, beacon định vị, hoặc đơn giản là thu thập dữ liệu tiếp xúc.
Nhưng điểm đáng chú ý hơn là tính biểu tượng: Trước đây, trong thời kỳ Obama hay đầu nhiệm kỳ Trump 2017, những hình ảnh như vậy thường sẽ được xử lý kín đáo hơn để tránh gây mất mặt ngoại giao. Còn bây giờ, việc đoàn Mỹ công khai bỏ lại vật phẩm ngay tại sân bay cho thấy mức độ thiếu tin tưởng chiến lược giữa Washington và Bắc Kinh hiện nay rất sâu, bất chấp những lời lẽ ngoại giao tích cực, những nghi thức hoành tráng, những hình ảnh bóng bẩy bên ngoài.
Nguyễn Tiến Cường
(17/05/2026)
Tham khảo:
- (1) https://www.thetimes.com/us/american-politics/article/marco-rubio-name-stupid-china-ban-0n8mx99cm
- (2) Thucydides Trap
- (3) https://www.msn.com/en-in/news/insight/chinese-social-media-mocks-trump-as-xi-summit-looms/gm-GM3B06F389?gemSnapshotKey=GM3B06F389-snapshot-9&uxmode=ruby
- (4) https://www.aljazeera.com/news/2026/5/14/never-mess-it-up-what-xi-and-trump-said-on-day-one-of-beijing-talks
- (5) https://www.derstandard.at/story/3000000320530/chip-diplomatie-jensen-huang-soll-retten-was-die-usa-verbockt-haben
- (6) https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/china-has-agreed-to-buy-200-boeing-jets-trump-says-2026-05-14/
- (7) https://economictimes.indiatimes.com/news/new-updates/donald-trump-xi-jinping-meeting-trump-team-dumps-chinese-issued-phones-badges-and-gifts-before-boarding-air-force-one/articleshow/131131093.cms?from=mdr
