
Liên minh vì Dân chủ cho Việt Nam
Đó không phải là một sự trỗi dậy tự cường của nội lực dân tộc, mà chỉ là một lâu đài phồn vinh giả tạo được xây dựng trên ba trụ cột mục ruỗng…
Trong suốt nhiều năm qua, bộ máy tuyên truyền tại Hà Nội cùng một số tổ chức tài chánh quốc tế thường xuyên rao giảng về cái gọi là “phép lạ kinh tế Việt Nam”. Người ta trưng ra trước mắt thế giới những con số thống kê hào nhoáng: mức tăng trưởng tổng sản lượng nội địa (GDP) lên tới 8% mỗi năm, kim ngạch mậu dịch vượt ngưỡng 930 tỷ Mỹ kim, thị trường chứng khoán tăng vọt hơn một phần ba chỉ trong mười hai tháng, và những dự án hạ tầng cơ sở trị giá hàng chục tỷ Mỹ kim nối tiếp nhau khởi công. Nhìn từ bề ngoài, một quốc gia từng kiệt quệ vì chiến tranh và chính sách kinh tế tập trung bao cấp nay dường như đã lột xác thành một con rồng mới của Á Châu.
Thế nhưng, nếu gạt bỏ lớp sơn phết hào nhoáng của những con số thống kê trên mặt giấy tờ để mổ xẻ tận gốc rễ cấu trúc kinh tế, người quan sát tỉnh táo sẽ nhận ra ngay một sự thật. Đó không phải là một sự trỗi dậy tự cường của nội lực dân tộc, mà chỉ là một lâu đài phồn vinh giả tạo được xây dựng trên ba trụ cột mục ruỗng: thân phận làm thuê cho tư bản ngoại bang, sự lệ thuộc toàn diện vào chuỗi cung ứng Trung Cộng, và một nền tài chánh quốc gia sống dựa vào bong bóng nợ nần cùng địa ốc.
1. Sự đánh tráo khái niệm giữa “Kinh tế tại Việt Nam” và “Kinh tế của người Việt”
Sự dối trá lớn nhất nằm ở chỗ nhà cầm quyền Hà Nội cố tình đồng nhất sản lượng của khối tư bản đầu tư trực tiếp ngoại quốc (FDI) với thực lực của nền kinh tế quốc dân. Trên danh nghĩa, Việt Nam là quốc gia xuất cảng điện thoại thông minh lớn thứ nhì thế giới với thặng dư thương mại khổng lồ. Nhưng thực chất, gần 80% tổng kim ngạch xuất cảng đó nằm trọn trong tay các tập đoàn ngoại bang — mà chỉ riêng đại công ty Samsung của Đại Hàn đã chiếm tới một phần năm.
Nếu đặt khối doanh nghiệp ngoại quốc và khối doanh nghiệp nội địa lên hai bàn cân, bức tranh thực sự mới lộ diện: Trong khi khối ngoại bang xuất siêu khoảng 50 tỷ Mỹ kim, thì các xí nghiệp của người Việt lại nhập siêu tới 30 tỷ Mỹ kim. Nói cách khác, nếu ngày mai các tập đoàn ngoại quốc cuốn gói rời đi, nền kinh tế Việt Nam lập tức hiện nguyên hình là một kẻ tiêu thụ nhiều hơn sản xuất, mua của thế giới nhiều hơn những gì tự mình làm ra được.
Người Việt không nắm giữ bản quyền sáng chế, không làm chủ công nghệ cốt lõi, và cũng chẳng sở hữu thương hiệu. Cuối mỗi tam cá nguyệt, phần lợi nhuận kếch xù nhất đều chảy ngược về Đông Kinh (Tokyo), Hán Thành (Seoul) hay Hoa Thịnh Đốn. Thứ duy nhất đọng lại trên mảnh đất hình chữ S chỉ là tiền thuê đất và đồng lương nhân công rẻ mạt — một lát bánh mỏng manh vừa đủ để nuôi sống người lao động qua ngày, nhưng lại được tô vẽ thành “kỳ tích công nghiệp hóa”. Khi một phần ba tổng số việc làm chính thức phụ thuộc vào những ông chủ ngoại quốc sẵn sàng dời xưởng ngay khi giá nhân công tăng lên, thì đó là một nền kinh tế tầm gửi chứ tuyệt nhiên không phải là một nền kinh tế độc lập.
2. Huyền thoại “Made in Vietnam” và thân phận phân xưởng gia công của Bắc Kinh
Không chỉ làm thuê cho các đại công ty đa quốc gia, nền sản xuất tại Việt Nam còn mang một căn bệnh trầm kha hơn: sự lệ thuộc sống còn vào nguồn nguyên vật liệu và linh kiện phụ tùng từ Trung Cộng. Giới đầu tư Tây phương thường tự huyễn hoặc rằng việc chuyển dịch nhà máy từ Hoa lục sang Việt Nam là giải pháp thoát Trung hữu hiệu. Song thực tế tại các khu kỹ nghệ lại phơi bày một nghịch lý trớ trêu: Để duy trì hoạt động cho các dây chuyền lắp ráp tại Việt Nam, mỗi ngày hàng ngàn xe vận tải phải nối đuôi nhau vượt biên giới phía Bắc để chở linh kiện từ Trung Cộng xuống.
Tới 94% lượng hàng hóa nhập cảng của Việt Nam là máy móc và bộ phận rời bán thành phẩm. Trong chuỗi giá trị toàn cầu, Bắc Kinh nắm giữ khâu thiết kế và chế tạo những bộ phận đắt giá nhất như màn hình hay vi mạch điện tử; còn Việt Nam chỉ đảm nhận công đoạn cuối cùng và rẻ mạt nhất: lắp ráp vào khung và đóng thùng xuất cảng. Nếu biên giới phía Bắc đóng cửa một tuần lễ, toàn bộ guồng máy công nghiệp tại Việt Nam sẽ lập tức tê liệt.
Tệ hại hơn, nhãn hiệu “Chế tạo tại Việt Nam” (Made in Vietnam) trong nhiều trường hợp đã biến thành tấm bình phong cho hành vi gian lận thương mại. Theo ước tính của chính phủ Hoa Kỳ, cứ 15 Mỹ kim hàng hóa từ Việt Nam xuất sang Mỹ thì có tới 5 Mỹ kim thực chất là hàng thành phẩm của Trung Cộng chỉ ghé qua Việt Nam để thay nhãn đổi mác nhằm trốn thuế quan. Khi Hoa Thịnh Đốn thẳng tay áp mức thuế trừng phạt 40% lên những mặt hàng đội lốt này, các xưởng máy Trung Cộng từng ồ ạt tràn sang Việt Nam đã bắt đầu hủy bỏ dự án và rút lui. Một nền kỹ nghệ chỉ đóng vai trò “trạm trung chuyển” và “phân xưởng nối dài” cho Bắc Kinh thì không bao giờ có thể trở thành một “Trung Hoa kế tiếp” như lời đồn đại.
3. Sự thật đằng sau con số GDP: Tăng trưởng bằng bê-tông và tín dụng tư bản thân hữu
Nếu kỹ nghệ chế tạo chỉ là chiếc vỏ rỗng, thì điều gì đã tạo nên con số tăng trưởng GDP 8% đầy kiêu hãnh của Hà Nội? Câu trả lời nằm ở một chỉ số không biết nói dối: mức tiêu thụ điện năng.
Theo quy luật kinh tế học căn bản, tại một quốc gia công nghiệp, tốc độ tiêu thụ điện luôn phải tăng trưởng tương ứng hoặc cao hơn tốc độ tăng trưởng GDP vì máy móc vận hành cần năng lượng. Thế nhưng năm vừa qua, trong khi Hà Nội công bố kinh tế tăng trưởng 8%, lượng điện tiêu thụ trên toàn quốc lại chỉ nhích lên 4%. Sự khác biệt bất thường này là bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy động cơ thực sự kéo con số GDP đi lên không phải là các dây chuyền sản xuất công nghệ cao, mà là việc đổ bê-tông vào cầu đường, phi trường và các đại dự án địa ốc.
Đầu tư công và xây dựng địa ốc có thể làm đẹp các con số thống kê GDP trong ngắn hạn, nhưng chúng không tạo ra ngoại tệ mà trái lại, đòi hỏi phải bơm một lượng tiền khổng lồ từ hệ thống ngân hàng. Hiện thời, tổng dư nợ tín dụng của Việt Nam đã phình to lên mức 136% GDP — một tỷ lệ nợ nần nguy hiểm bậc nhất thế giới đối với một quốc gia đang phát triển.
Đáng báo động hơn, dòng máu tín dụng quốc gia đó không hề được bơm vào hàng triệu doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ để phát triển sản xuất, mà chảy thẳng vào túi một nhóm nhỏ các đại tập đoàn tư bản thân hữu (crony capitalism) chuyên đầu cơ đất đai và xây dựng chung cư cao cấp. Điển hình nhất là Vingroup — một thế lực tài phiệt mà cổ phần của họ cùng các công ty trực thuộc chiếm tới gần 30% tổng trị giá cổ phần của toàn bộ thị trường chứng khoán Việt Nam (VN-Index). Khi thị trường chứng khoán được tung hô là tăng trưởng 40%, chỉ cần loại trừ nhóm cổ phần của gia tộc doanh nghiệp này ra, mức tăng thực chất sụp đổ xuống chỉ còn 12%. Việc cột chặt vận mệnh tài chánh quốc gia vào sự phình to của một vài tập đoàn địa ốc vay nợ ngập đầu chẳng khác nào đặt cả nền kinh tế lên một quả bom nổ chậm mang bóng dáng cuộc khủng hoảng năm 2008.
4. Cạm bẫy cho nhà đầu tư và bi kịch “Chưa giàu đã già”
Không thể phủ nhận rằng ba thập niên mở cửa vừa qua đã giúp người dân Việt Nam thoát khỏi cảnh bần cùng của thời kỳ ngăn sông cấm chợ; tầng lớp lao động có thêm thu nhập để mua sắm xe cộ và cải thiện đời sống. Tuy nhiên, sự cải thiện dân sinh bề nổi đó đang đối diện với một bức tường lịch sử: tình trạng lão hóa dân số.
Các quốc gia tiên tiến tại Á Châu như Nhật Bản, Đại Hàn hay Đài Loan đều đi theo lộ trình tích lũy tư bản và làm chủ khoa học kỹ thuật để trở nên “giàu có trước khi già nua”. Ngược lại, Việt Nam đã bắt đầu bước vào thời kỳ già hóa dân số từ năm 2015 khi thu nhập bình quân đầu người mới chỉ quanh quẩn ở mức 4.000 Mỹ kim. Đến năm 2050, hơn một phần tư dân số sẽ trên 60 tuổi. Thời kỳ “dân số vàng” với nhân công giá rẻ đang khép lại nhanh chóng, đẩy các ngành gia công cấp thấp chạy sang Cao Miên hay Bangladesh, trong khi nội lực quốc gia vẫn chưa kịp tích lũy để bước lên nấc thang kỹ nghệ cao hơn.
Đối với giới thương gia ngoại quốc, bức màn tuyên truyền về “thiên đường đầu tư” cũng che giấu những cạm bẫy nghiệt ngã: từ hệ thống lưới điện miền Bắc quá tải thường xuyên cắt điện đột ngột vào mùa khô gây thiệt hại hàng tỷ Mỹ kim, cho tới cơ chế kiểm soát ngoại hối chặt chẽ theo kiểu “tiền vào thì dễ, tiền ra thì khó” khiến các nhà đầu tư trầy vi tróc vảy khi muốn chuyển lợi nhuận hợp pháp về nước.
Nhìn chung, bức tranh kinh tế Việt Nam đương đại là một nghịch lý lớn giữa hình thức và bản chất. Đằng sau những tòa cao ốc chọc trời, những đại lộ thênh thang và những bảng điện tử chứng khoán xanh rờn là một nền kinh tế lệ thuộc ngoại bang về sản xuất, lệ thuộc phương Bắc về nguyên liệu, và lệ thuộc vào nợ nần địa ốc để duy trì tốc độ tăng trưởng ảo. Chừng nào chưa xây dựng được một nền kỹ nghệ tự chủ và một thể chế tài chánh minh bạch, thì cái gọi là “phép lạ kinh tế” kia suy cho cùng vẫn chỉ là một giấc mộng phù hoa đứng trước nguy cơ tan vỡ bất cứ lúc nào.
Nguồn: vietnamthoibao.org



