
Bắc Kinh đang triển khai chiến dịch thu thập thông tin tình báo quy mô lớn nhất thế giới nhằm củng cố ngành công nghệ nước này. Các quan chức Mỹ lo ngại rằng Jensen Huang đã rơi vào bẫy.
Vào tháng 9, Chen Yixin, quan chức cấp cao phụ trách tình báo của Trung Quốc, đã công khai đưa ra nhận định thẳng thắn về một mối đe dọa ngày càng lớn đối với Đảng Cộng sản Trung Quốc: trí tuệ nhân tạo (AI).
Trong một bài viết dài, Chen – người đứng đầu Bộ An ninh Quốc gia – cho rằng những bước tiến trong lĩnh vực học máy đang “đe dọa trực tiếp đến an ninh chính trị, an ninh hệ thống và an ninh tư tưởng” của Trung Quốc. Ông kết luận rằng, bất cứ ai làm chủ được AI, người đó sẽ “nắm bắt được nhịp đập của thời đại”.
Các quan chức Mỹ hiện lo ngại rằng các điệp viên Trung Quốc đã thực hiện một nước đi táo bạo: tiếp cận một trong những nhân vật nổi bật nhất đứng sau sự bùng nổ của AI.
Jensen Huang đã phải rời khỏi vị trí CEO của công ty sản xuất chip Nvidia trong tuần này, sau khi thừa nhận có quan hệ tình ái với một đối tác kinh doanh tên là Alice Huang – người mà các quan chức Mỹ nghi ngờ có liên hệ với cơ quan tình báo Trung Quốc. Hội đồng quản trị Nvidia cho biết họ chưa có bằng chứng nào cho thấy an ninh quốc gia của Mỹ bị tổn hại, đồng thời đã khởi động một cuộc điều tra nội bộ. Tổng thống Trump cho biết Cục Điều tra Liên bang (FBI) cũng đang vào cuộc.
Trong nhiều năm qua, các quốc gia phương Tây đã cáo buộc nhà nước Trung Quốc sử dụng các hoạt động bí mật để củng cố các ngành công nghiệp chiến lược. Những hoạt động này bao gồm việc đánh cắp thiết kế máy bay chiến đấu F-35 tiên tiến của Mỹ, loại vật liệu xốp đặc biệt dùng để tạo độ nổi cho tàu ngầm, và thậm chí là cả hạt giống bắp biến đổi gen ở bang Iowa. Hiện nay, mục tiêu quan trọng nhất mà họ nhắm đến chính là chip và trí tuệ nhân tạo.

Các quốc gia phương Tây tin rằng Trung Quốc đã đánh cắp các bản thiết kế máy bay chiến đấu F-35 của Hoa Kỳ. Trung sĩ Trent Henry/Planet Pix/ZUMA PRESS

Trung Quốc cũng bị cáo buộc đã lấy được hạt giống bắp biến đổi gen ở bang Iowa (Mỹ). Ảnh: Jerry Mennenga/ZUMA PRESS
Trung Quốc đã huy động các cơ quan chính phủ, các công ty tư nhân và cả công dân của mình tham gia vào một chiến dịch thu thập thông tin với quy mô chưa từng có, theo nhận định từ các quan chức phương Tây. Mục tiêu của chiến dịch này là thu thập bí quyết công nghệ nhằm phát triển nền kinh tế và nâng cấp quân đội Trung Quốc, từ đó giúp ĐCSTQ củng cố quyền kiểm soát trong nước và gia tăng ảnh hưởng trên trường quốc tế.
Nỗ lực toàn cầu này bao gồm nhiều phương thức, từ sử dụng các “bẫy tình” và tấn công mạng quy mô lớn, cho đến đầu tư vào các doanh nghiệp chiến lược và tài trợ cho các nghiên cứu học thuật nhạy cảm. Một cơ quan tình báo châu Âu ước tính rằng nhà nước Trung Quốc hiện có khoảng 600.000 người làm việc trong lĩnh vực tình báo và an ninh – con số vượt xa bất kỳ lực lượng nào mà các cơ quan tình báo Mỹ hay châu Âu có thể huy động.
Ông Nicholas Eftimiades, cựu quan chức Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) – người từng viết nhiều cuốn sách về hoạt động gián điệp của Trung Quốc – cho biết: “Phương Tây không quen với cách tiếp cận này và cũng không có cơ chế để tự vệ trước nó”.
Các mục tiêu tình báo của Bắc Kinh càng trở nên cấp bách hơn trong bối cảnh nhà lãnh đạo Tập Cận Bình đặt mục tiêu đuổi kịp Hoa Kỳ về công nghệ và quân sự, đồng thời nỗ lực vực dậy một nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn.
Việc phát triển các loại chip – chẳng hạn như những dòng chip do Nvidia sản xuất – vẫn là một trong những rào cản lớn nhất đối với tham vọng xây dựng một “nền kinh tế pháo đài” của ông Tập Cận Bình, bất chấp việc chính phủ nước này đã chi hơn 100 tỷ USD trong những năm gần đây để thu hẹp khoảng cách với Mỹ. Theo một báo cáo của Liên Hợp Quốc công bố vào tháng 7 năm nay, Mỹ hiện nắm giữ 75% năng lực tính toán của 500 siêu máy tính trí tuệ nhân tạo (AI) hàng đầu thế giới, trong khi tỷ lệ của Trung Quốc là 15%.
Bà Tahlia Peterson, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định: “Rõ ràng là cả ông Tập Cận Bình và phía Mỹ đều hiểu rằng AI chính là ‘viên ngọc quý’ – đó là lý do tại sao lại diễn ra cuộc đua giành ưu thế trên toàn cầu”. Theo bà, công nghệ này chính là “một loại vũ khí vô đối”. Việc Jensen Huang rời khỏi Nvidia — bất kể có sự can thiệp của tình báo Trung Quốc hay không — đã đẩy một doanh nghiệp then chốt trong cuộc đua giành ưu thế về trí tuệ nhân tạo (AI) giữa Mỹ và Trung Quốc vào tình trạng hỗn loạn. Sự việc này cũng có thể gây tác dụng ngược đối với Bắc Kinh, khi các nhân vật theo đường lối cứng rắn tại Washington tận dụng bê bối này để lập luận rằng Mỹ cần mạnh tay hơn nữa trong việc hạn chế xuất khẩu các loại chip quan trọng sang Trung Quốc.

Jensen Huang thừa nhận có quan hệ tình dục với một người phụ nữ mà các quan chức Mỹ nghi ngờ là cộng tác viên của cơ quan tình báo Trung Quốc. (Ảnh: Patrick T. Fallon/AFP/Getty Images)
Thời gian qua, đã xuất hiện hàng loạt cáo buộc về các hành vi sai trái của Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI). Vào tháng 4, Nhà Trắng cáo buộc Trung Quốc đánh cắp sở hữu trí tuệ của Mỹ trên quy mô công nghiệp, thông qua việc sử dụng hàng chục nghìn tài khoản trung gian để thu thập thông tin từ các mô hình AI của Mỹ. Chẳng hạn, công ty Anthropic cho biết ba doanh nghiệp AI của Trung Quốc đã thực hiện hơn 16 triệu lượt truy vấn đối với mô hình Claude nhằm phục vụ việc huấn luyện các sản phẩm của chính họ.
Vào tháng 9, cơ quan tình báo nội địa Anh (MI5) cảnh báo rằng một viện nghiên cứu của Trung Quốc – với tên gọi nghe có vẻ vô hại – thực chất lại đang tài trợ cho các nghiên cứu học thuật về AI tại Anh, rồi chuyển giao kết quả cho cơ quan tình báo hàng đầu của Bắc Kinh. Theo MI5, hơn 100 học giả có thể đã vô tình tiếp tay cho các hoạt động gián điệp của Trung Quốc nhắm vào Anh.
Trước đó trong năm nay, Linwei Ding, một cựu kỹ sư phần mềm tại Google, đã bị kết án tại San Francisco vì hành vi đánh cắp 2.000 trang tài liệu mật – bao gồm thông tin chi tiết về cơ sở hạ tầng AI và siêu máy tính của Google – rồi tải lên một tài khoản lưu trữ đám mây. Ding, người có liên hệ với các công ty công nghệ tại Trung Quốc, đã phải nhận mức án gần một năm tù vì tội đánh cắp bí mật thương mại.
Trung Quốc từ lâu đã bác bỏ các cáo buộc gián điệp, đồng thời khẳng định chính họ mới là nạn nhân của các hoạt động tình báo mạnh tay từ phía Mỹ.
Megaspeed, công ty có trụ sở tại Singapore nơi Alice Huang từng làm việc, hiện đang bị Mỹ điều tra vì nghi vấn lách các quy định hạn chế xuất khẩu để chuyển các dòng chip cao cấp của Nvidia sang Trung Quốc – một cáo buộc mà công ty này phủ nhận.
Các quan chức tại Singapore nghi ngờ rằng cô Huang, một cựu phóng viên truyền hình, đã được cơ quan tình báo Trung Quốc chiêu mộ sau khi tạo được mối quan hệ thân thiết với vị cựu CEO của Nvidia. Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố các cáo buộc gián điệp này “hoàn toàn không có căn cứ và chỉ nhằm mục đích bôi nhọ Trung Quốc”.
Nigel Inkster, cựu giám đốc điều hành tại cơ quan tình báo đối ngoại Anh (MI6), nhận định: “Liệu Alice Huang có phải là một điệp viên hay không? Hiện chưa có bằng chứng xác thực nào khẳng định điều đó, nên chúng ta vẫn chưa thể biết được”. Tuy nhiên, theo ông, Jensen Huang hẳn đã trở thành mục tiêu của tình báo Trung Quốc, xét đến mối quan hệ gần gũi của ông với Trump cũng như khả năng tác động đến cách tiếp cận của chính quyền Mỹ đối với hoạt động xuất khẩu chip sang Trung Quốc.
Đối với Tập Cận Bình, các công nghệ tiên phong chính là công cụ kiểm soát chính trị, giúp duy trì hệ thống giám sát tại Trung Quốc và giữ vững quyền lực cho Đảng Cộng sản. Nhà lãnh đạo Trung Quốc từng viện dẫn sự sụp đổ đột ngột của Liên Xô vào năm 1991 như một lời cảnh báo về viễn cảnh có thể xảy ra đối với sự cai trị của Đảng Cộng sản tại Trung Quốc nếu các biện pháp kiểm soát bị nới lỏng.

Nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đặt mục tiêu đạt được tình trạng ngang bằng về công nghệ và quân sự với Hoa Kỳ
“An ninh là tiền đề cho sự phát triển, và phát triển là sự bảo đảm cho an ninh,” ông Tập phát biểu với các quan chức vào năm 2016.
Trung Quốc thu thập thông tin tình báo thông qua các cơ quan chính phủ và quân sự có năng lực chuyên biệt—bao gồm Bộ An ninh Quốc gia (MSS), Bộ Công an và các cơ quan tình báo thuộc Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc. Các nhà thầu tư nhân và tin tặc thường phối hợp cùng các đặc vụ chuyên nghiệp từ các cơ quan tình báo này. Ngay cả những công dân bình thường hay các doanh nhân Trung Quốc cũng có thể bị gây áp lực buộc phải hỗ trợ.
Ông Tập đã mở rộng đáng kể bộ máy tình báo của Trung Quốc—một hệ thống vốn được giới tình báo quốc tế biết đến là đầy tham vọng, dù đôi khi còn bộc lộ sự vụng về. Những phương thức hoạt động thiếu tinh vi đã khiến các đặc vụ Trung Quốc rơi vào tầm ngắm của lực lượng phản gián Hoa Kỳ, dẫn đến hàng loạt vụ bắt giữ tại Hoa Kỳ và các quốc gia khác.
Tuy nhiên, những hạn chế về sự tinh vi lại được bù đắp bằng quy mô khổng lồ. Theo đánh giá năm 2023 của Cục Điều tra Liên bang Hoa Kỳ (FBI), số lượng tin tặc được Trung Quốc hậu thuẫn đông gấp ít nhất 50 lần tổng nhân sự an ninh mạng của FBI.
Bên cạnh việc thu thập thông tin ở cấp độ thấp, Trung Quốc còn thực hiện các chiến dịch trực tuyến quy mô lớn. Bộ An ninh Quốc gia (MSS) mở rộng mạng lưới tuyển mộ, đôi khi nhắm vào cộng đồng người Hoa ở nước ngoài để xây dựng một mạng lưới bao gồm cả những người cung cấp tin cấp thấp lẫn các nguồn tin có quyền tiếp cận những hệ thống vũ khí quân sự nhạy cảm.
Điển hình như trường hợp của Yuance Chen. Khi đang sống tại Oregon vào năm 2021, anh ta được liên hệ về một cơ hội mơ hồ liên quan đến Trung Quốc. Sau khi phải đóng cửa doanh nghiệp kho bãi trong đại dịch, Chen đã đồng ý bay về Trung Quốc đại lục để tìm hiểu thêm.
Theo cáo trạng của tòa án liên bang và các tài liệu pháp lý khác, Chen được MSS giao nhiệm vụ tuyển mộ nhân viên Hải quân Hoa Kỳ làm gián điệp. Cáo trạng cũng nêu rõ, vào năm 2023, vợ của Chen đã chụp ảnh bên trong một trạm tuyển quân tại Alhambra, California. Những bức ảnh này ghi lại tên của các tân binh—trong đó có nhiều người gốc Trung Quốc—và đã được gửi về cho MSS.
Chen cùng một cộng sự là Liren Lai đã bị bắt vào năm ngoái và cả hai đều đã nhận tội. Trong một tài liệu nộp vào tháng 10, các luật sư của Lai viết rằng một người ở vị trí như ông “buộc phải chấp hành yêu cầu từ Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc (MSS)”.
Bên cạnh đó, còn có các hoạt động quy mô lớn trên không gian mạng. Tháng trước, FBI cho biết họ đã thu giữ các công cụ lừa đảo trực tuyến được các tin tặc có liên hệ với nhà nước Trung Quốc sử dụng để nhắm vào nhiều mục tiêu, bao gồm một công ty điện lực của Mỹ, các sân bay tại Nhật Bản và Ba Lan, cùng hai trường đại học ở Đài Loan. Trước đó, Mỹ từng cảnh báo rằng Trung Quốc đang cài sẵn phần mềm độc hại vào các cơ sở hạ tầng trọng yếu tại nhiều quốc gia, sẵn sàng kích hoạt nếu xảy ra xung đột.
Gần đây, nền tảng mạng xã hội X đã phát hiện một mạng lưới danh khoản giả mạo của Trung Quốc với 200.000 tài khoản. Một số danh khoản trong số đó tìm cách thao túng quan điểm của người Mỹ về các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), bằng cách tuyên bố rằng các cơ sở này là nguyên nhân khiến giá điện tại địa phương tăng cao. Trong khi đó, các quan chức tình báo nghi ngờ rằng Trung Quốc đang xâm nhập vào các tập dữ liệu lớn trên khắp thế giới, một phần nhằm mục đích huấn luyện các mô hình AI của nước này.
Nỗ lực phản kháng từ phương Tây đang vấp phải thực tế kinh tế: Trung Quốc đã gắn kết quá sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến việc cắt đứt hoàn toàn quan hệ là điều không thể. Hầu hết các quốc gia — có lẽ ngoại trừ Mỹ — đều không đủ khả năng để đối xử với Trung Quốc giống như cách họ áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế nghiêm ngặt lên Nga hay Iran.
Dưới thời ông Trump, Mỹ đã áp thuế đối với Trung Quốc; trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, ông cũng khởi xướng chiến dịch ngăn cản các đồng minh châu Âu sử dụng thiết bị từ tập đoàn Huawei của Trung Quốc để xây dựng cơ sở hạ tầng viễn thông thế hệ mới. Đến năm 2022, chính quyền Biden bắt đầu hạn chế xuất khẩu một số loại chip nhất định.
Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, ông Trump đã dịu giọng hơn với Bắc Kinh sau khi nỗ lực phát động cuộc chiến thương mại với Trung Quốc không đạt kết quả như mong đợi. Mỹ cũng nới lỏng một số hạn chế xuất khẩu chip sang Trung Quốc. Động thái này nhận được sự ủng hộ từ ông Huang (CEO của Nvidia), người cho rằng việc duy trì dòng chảy chip vào Trung Quốc sẽ giúp các doanh nghiệp tại đây tiếp tục phụ thuộc vào công nghệ của Nvidia, từ đó kìm hãm các đối thủ cạnh tranh nội địa của Trung Quốc.
Do không thể đối phó với các mối đe dọa từ Trung Quốc trên quy mô lớn, các cơ quan tình báo tại Mỹ và châu Âu đang công khai lên tiếng cảnh báo, đồng thời thúc giục các công ty tư nhân cần nghiêm túc hơn trong vấn đề an ninh để ngăn chặn tình trạng sở hữu trí tuệ bị đánh cắp. “Nvidia cho thấy kết quả hoạt động yếu kém,” Gregory Allen, Giám đốc điều hành của tổ chức Decision Tree Research – người từng giám sát việc triển khai chiến lược trí tuệ nhân tạo của Bộ Quốc phòng Mỹ – nhận định. Ông lưu ý rằng hội đồng quản trị của công ty này thiếu kinh nghiệm về an ninh quốc gia, ngay cả khi chính họ đang trở thành mục tiêu cho các hoạt động gián điệp từ phía Trung Quốc.
Theo ông, đối với các điệp viên Trung Quốc, “việc đánh cắp công nghệ bán dẫn cũng quan trọng không kém gì việc đánh cắp công nghệ máy bay chiến đấu tàng hình.”
_____________
Nguồn:
https://www.wsj.com/world/nvidia-china-espionage-spy-hacking-ai-174c366b
vietnamthoibao.org



