Trong những ngày đầu mùa hè năm 2026, cái nóng kinh khủng của tự nhiên cũng không thể so sánh được với sức nóng của một chính sách ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 247 000 người dân đang sinh sống tại phạm vi trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Toàn bộ công trình thuộc phạm vi dự án bắt buộc phải giải tỏa để phục vụ cho một đại dự án được hứa hẹn sẽ thay đổi hoàn toàn bộ mặt của thủ đô Hà Nội. Chính quyền thông qua đội ngũ dư luận viên định hướng người dân mơ ước tới một “ kỳ tích sông Hồng”, Hà Nội sẽ có một cuộc lột xác vĩ đại như Hong Kong đã từng. Chính quyền bỏ qua những khó khăn của người dân phải di dời, xáo trộn toàn bộ về cuộc sống sinh hoạt của hơn 247 000 người dân, bỏ ngoài tai những bất đồng về việc đền bù giải phóng mặt bằng cho người dân chưa thỏa đáng, dự án được gấp rút triển khai một cách thần tốc bằng cách làm “ vừa chạy vừa xếp hàng” theo đúng tinh thần của công cuộc “ sắp xếp lại giang sơn”, “ cải cách bộ máy hành chính” như chính quyền Tô Lâm đã làm trước đó.
Với tư duy, cách nhìn đơn giản của một người suốt đời chỉ phục vụ trong lực lượng công an, việc ra mệnh lệnh và thực hiện mệnh lệnh một cách dứt khoát đã hằn sâu vào ADN của họ. Trong cương vị một người nắm vận mệnh quốc gia, các quyết định Tô Lâm đưa ra cũng rất nhanh, dứt khoát. Nhưng điều hành một quốc gia không giống như ra lệnh cho một đơn vị công an thực hiện một nhiệm vụ. Các chính sách phải được nghiên cứu một cách cẩn trọng vì một quyết định sai có thể ảnh hưởng đến cả triệu người. Chính sách phải được tham khảo ý kiến của các chuyên gia, phải đánh giá tác động và hiệu quả trước khi thực hiện. Vì thực hiện chính sách một cách vội vàng, với tư duy hời hợt các công cuộc “ sắp xếp lại giang sơn” và “ cải cách bộ máy hành chính” đã gây lãng phí của quốc gia hơn 170.000 tỷ đồng tiền đền bù cho cán bộ thuộc diện tinh giản, lãng phí hàng loạt các trụ sở công sau khi sáp nhập phải chuyển về vị trí mới, các trụ sở mới được sử dụng thì không đáp ứng được quy mô sẽ phải mở rộng, cơi nới. Cuộc sống công chức và gia đình bị đảo lộn khi có người phải đi làm cách nhà ở hàng trăm cây số, chi phí thay biển chỉ dẫn, địa giới, đường, biển hiệu cơ quan, trường học, bệnh viện … là một con số thực sự kinh khủng nếu nó được thống kê.
Thật mỉa lai là ông Tô Lâm đang giữ chức vụ trưởng ban chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.
Ngoài lãng phí về tiền bạc, việc sáp nhập cơ học các tỉnh cũng gây đổ vỡ rất lớn về tâm hồn. Những người vốn sinh ra và lớn lên thì cái tên quê hương để gợi nhớ những kỷ niệm ấu thơ, niềm tự hào về quê hương mà họ vinh dự được là một phần của nó là một hình ảnh thiêng liêng khó có thể thay thế. Khai tử tên quê chính là giết chết một phần linh hồn của họ. Một quyết định vội vã, dứt khoát đã không đánh giá được hết những đổ vỡ tinh thần như thế mà nó đã được triển khai, và hậu quả sẽ còn để lại mãi về sau.
Hai “ thành tích” này đã là di sản mà chính quyền Tô Lâm để lại cho người dân Việt Nam, chúng ta không thể thay đổi quá khứ mà chỉ có thể chịu đựng nó. Bây giờ với tư duy, cách làm tương tự rồi sẽ lặp lại với dự án Trục đại lộ cảnh quan ven sông Hồng. Là một “ cú đấm thép” hay một “ kỳ tích sông Hồng” như truyền thông rêu rao có thể sẽ lặp lại cùng kịch bản. Không đánh giá hiệu quả, tác động, không tham khảo chuyên gia dự án có thể gặp phải những sai lầm mà một người như Tô Lâm không bao giờ đủ khả năng kiến thức để có thể nhìn nhận, đội ngũ cố vấn của ông ta cũng không đủ hoặc trí tuệ, tâm hồn, dũng cảm để có thể cảnh báo.
- Dự án này được “ xây dựng theo theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng Xây dựng – Chuyển giao (BT), liên danh nhà đầu tư gồm Đại Quang Minh, THACO (Trường Hải) và Tập đoàn Hòa Phát. Liên danh nhà thầu sẽ huy động nguồn vốn để thực hiện dự án công bao gồm trục đại lộ cảnh quan và Hệ thống công viên và hạ tầng chức năng”. Thay vào đó liên danh nhà đầu tư này sẽ được trả 12 khu đất đối ứng hơn 5.000ha xây dựng các khu đô thị để bán/ cho thuê. Đây lại là một kịch bản bắt tay giữa chính quyền và tài phiệt để hợp pháp hóa việc chuyển đổi quyền sử dụng đất xã hội, để phân lô bán nền. Nhưng thời điểm này đã khác với năm 2008 khi Nam Cường được giao đầu tư xây dựng tuyến đường trục phát triển phía Bắc Hà Đông và khu đô thị mới Dương Nội. Nhu cầu nhà ở chung cư tại khu vực ven Sông Hồng đã bão hòa, bằng chứng là các khu Vinhome Ocean Park 1 và 2, các dự án ở Văn Giang đã xây dựng tỷ lệ lấp đầy chưa nổi 1/3. Đại dự án Vinhome Cổ Loa mới mở bán không thể tiêu thụ. Giá nhà chung cư đã quá cao ngoài tầm với của tầng lớp trung lưu.
Tương lai không bán được nhà đã có thể nhìn thấy, nguồn tiền trong dân không thể huy động thì liên danh nhà đầu tư này lấy đâu ra tiền để thực hiện dự án. Tiền đền bù, thực hiện dự án sẽ được ngân hàng cho vay. Một lượng tín dụng khổng lồ sẽ đổ vào xã hội trong khi nội lực nền kinh tế không gánh chịu nổi. Một tương lai đáng sợ sẽ xảy ra sau khi dự án này được xây dựng. Như một con nghiện dùng quá thuốc, khủng hoảng sẽ không thể che dấu được nữa.
Chính quyền hi vọng rằng khi dự án này được xây dựng sẽ huy động được nguồn tiền nhàn rỗi trong dân. Nhưng thực tế niềm tin của người dân vào tương lai bất động sản ở Việt Nam đã hết. Giá nhà ở, chung cư tại các dự án lớn đã quá vô lý đến mức không một ai có thể tin là nó còn có thể sinh lời nữa. Các dấu hiệu khủng hoảng nhà đất ở Trung Quốc cũng khiến các nhà đầu tư lo ngại. Việt Nam là một bản sao của Trung Quốc, những gì đã xảy ra tại Trung Quốc sẽ sớm muộn xảy ra ở Việt Nam. Việc huy động tiền này sẽ thất bại vì tâm lý người dân đã thay đổi.
- Việc xây dựng nhà tại các vùng đất trũng trước đây vốn là bãi bồi phía ngoài đê cũng khiến thu hẹp dòng chảy của sông Hồng. Áp lực thoát nước trong mùa lũ từ thượng nguồn tăng lên có thể vượt quá khả năng chịu đựng của sông. Như một cái cổ chai bị thu hẹp áp lực nước ở đây có thể tăng đột ngột dẫn đến tràn, vỡ đê. Vấn đề lớn là Sông Hồng bắt nguồn từ Trung Quốc, cả chiều dài sông Hồng 1.149 km thì có 593 km nằm trên đất Trung Quốc, chiếm quá nửa chiều dài sông. Việt Nam không thể chủ động điều tiết được lưu lượng nước Sông Hồng khi lũ ở thượng lưu đổ về. Việc thay đổi hiện trạng lòng sông một cách đột ngột có thể khiến cả một thành phố Hà Nội có thể gặp nguy hiểm.
- Việt Nam đã có cả một lịch sử xây dựng các khu đô thị lấn biển. Việc xây dựng này đem lại nguồn lợi không kể xiết ở các địa phương có biển – nhất là những biển đẹp và hài hòa như Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn, Nha Trang… Tuy vậy nó cũng đem lại cho địa phương một vấn đề mà trước đây họ chưa từng đối diện: Ngập lụt. Vì xây dựng các khu đô thị lấn biển tràn lan làm chặn đường thoát ra biển của nước mặt, làm thay đổi độ dốc tự nhiên của địa hình, kéo dài đường thoát của nước mặt khiến nước rút chậm hơn. Hạ Long, Cẩm Phả, Nha Trang bây giờ không năm nào không ngập lụt. Sông Hồng là một sông lớn, nó đảm nhiệm gần như hoàn toàn khả năng thoát lũ của Hà Nội và những tỉnh lân cận. Việc xây dựng các khu dân cư lấn sông cũng không khác gì kịch bản các khu dân cư lấn biển tại Hạ Long, Cẩm Phả…. Hiện tượng ngập úng ở Hà Nội chỉ có thể trầm trọng thêm khi khu đô thị ven sông Hồng được xây dựng.
Điều hành một quốc gia là một việc làm hết sức khó khăn đòi hỏi nhiều trí tuệ mà một cá nhân không thể suy nghĩ thay cho cả đất nước. Đáng buồn cho đất nước ta là Tô Lâm lại thể hiện mình có những tính cách hoàn toàn không phù hợp cho một người có thể đảm đương chức vụ đó. Ngày nào còn những người có thể dùng quyền lực trấn áp toàn bộ bắt mọi người phải thực hiện những điều biết là tồi dở thì dân tộc còn trầm luân. Đất nước phải có một chính đảng cầm quyền có sinh hoạt một cách lành mạnh, có đối lập phản biện trên tinh thần xây dựng đất nước thì mới giảm bớt được những sai lầm từ chính sách, đảng cầm quyền không thể quyết bừa, quyết ẩu nếu còn muốn đắc cử. Một thể chế đang mơ ước như vậy chỉ có thể là dân chủ đa nguyên . Chỉ có quả quyết xây dựng thể chế dân chủ đa nguyên mới là con đường duy nhất của dân tộc nếu muốn tiến về phía tự do phát triển.
Nam An
(06/06/2026)
