Thầy giáo người Nga Pavel Talankin giơ cao tượng Oscar được trao cho Phim tài liệu hay nhất với tác phẩm Mr. Nobody Against Putin (Gã vô danh chống lại Putin) tại Lễ trao giải Oscar thường niên lần thứ 98 được tổ chức tại Nhà hát Dolby ở Hollywood, California vào ngày 15/3/2026
Pavel Talankin chưa từng ra nước ngoài cho đến khi phải đi lưu vong vào mùa hè năm 2024. Ông rời bỏ quê hương ở vùng núi Ural vì lý do an toàn, sau khi âm thầm đứng lên chống lại bộ máy chiến tranh của Tổng thống Putin.
Chỉ trong chưa đầy hai năm, Pasha (tên gọi thân mật của ông) đã có một bước chuyển mình ngoạn mục: từ một nhân viên tổ chức sự kiện kiêm quay phim tại trường tiểu học ở Karabash – một trong những nơi ô nhiễm nhất hành tinh – trở thành người nhận giải thưởng Oscar danh giá.
Trước khi giành chiến thắng, vị đạo diễn này đã tận hưởng sự nổi tiếng mới mẻ của mình bằng cách chụp ảnh selfie cùng những ngôi sao hàng đầu Hollywood, trong đó có hai ứng cử viên cho giải Nam chính xuất sắc nhất năm nay là Leonardo DiCaprio và Ethan Hawke.
Pavel Talankin cùng ngôi sao phim One Battle After Another Leonardo DiCaprio tại buổi tiệc dành cho các ứng cử viên giải Oscar vào tháng 2/2026
“Họ cũng là những người bình thường như tất cả chúng ta thôi,” ông chia sẻ với tôi khi chúng tôi gặp nhau tại Los Angeles trước thềm lễ trao giải Oscar vào hôm 15/3.
Thế nhưng, Pasha hoàn toàn không phải là một người bình thường; ông là một người hùng thầm lặng, người mà bộ phim Mr Nobody Against Putin (tạm dịch: Gã vô danh chống lại Putin), làm cùng đạo diễn người Mỹ sống tại Copenhagen, David Borenstein, đã giành giải Phim tài liệu xuất sắc nhất tại lễ trao giải Bafta hồi tháng Hai.
Lúc chúng tôi trò chuyện, ông vẫn chưa hề biết rằng mình cũng sẽ mang về tượng vàng Oscar cho hạng mục Phim tài liệu xuất sắc nhất.
David Borenstein và Pavel Talankin đã giành giải phim tài liệu xuất sắc nhất tại lễ trao giải Bafta Film Awards vào tháng Hai
Từ một kẻ “vô danh” (Mr Nobody) tự phong, ông giờ đây đã trở thành một nhân vật tầm cỡ tại Hollywood.
Chúng tôi gặp nhau đúng vào sinh nhật lần thứ 35 của Pasha. Ông đến buổi phỏng vấn với những chiếc bóng bay màu hồng rực rỡ – hình con số “3” và “5” – mà ông khoe là mình đã tự đi mua vào sáng hôm đó.
Pasha đón sinh nhật lần thứ 35 đúng vào ngày phóng viên Katie Razzall của BBC gặp ông tại Los Angeles
Trước ngày 15/3 định mệnh, mối bận tâm lớn nhất của ông về giải Oscar lại chính là về bức tượng.
“Nó nặng bao nhiêu nhỉ?” ông hỏi. “Tôi cực kỳ tò mò chuyện này, vì trong mấy cửa hàng toàn bán đồ giả bằng nhựa của Trung Quốc, nhẹ tênh à, nên tôi muốn biết hàng thật thì nặng cỡ nào.”
Câu trả lời, nếu bạn cũng muốn biết, là 3,86kg. Nhưng kiểu hỏi đó rất đặc trưng cho phong cách hài hước châm biếm của ông – nói mọi thứ với một gương mặt tỉnh bơ.
Hài hước cũng là yếu tố then chốt của bộ phim, dù nó khai thác một chủ đề vô cùng nghiêm túc.
“Rõ ràng Pasha đã dùng sự hài hước như một cách để đương đầu với những gì đang diễn ra quanh mình,” đạo diễn Borenstein chia sẻ với tôi.
“Và tất nhiên, tiếng cười luôn là một phần không thể thiếu khi phải sống dưới chế độ độc tài hằng ngày. Những câu chuyện tiếu lâm thời Xô Viết luôn nằm trong số những câu chuyện hay nhất. Đó đơn giản là cách mà người ta vượt qua nghịch cảnh.”
Bộ phim tài liệu của BBC ghi lại những gì đã xảy ra sau cuộc tấn công quy mô toàn diện của Nga vào Ukraine năm 2022, và cách mà Pasha bị cuốn vào bộ máy tuyên truyền của Putin một cách miễn cưỡng.
Công việc của ông tại trường học vốn dĩ chỉ là quay các video ca nhạc của học sinh, các buổi biểu diễn và lễ tốt nghiệp.
Pavel Talankin đang chuẩn bị micro trước khi ghi hình các học sinh tại Trường Số 1 ở Karabash, vùng núi Ural, Nga
Thế nhưng, cuộc chiến đã kéo theo những sắc lệnh khắc nghiệt từ Điện Kremlin, đưa tinh thần yêu nước cực đoan, sự quân sự hóa và nghĩa vụ vào đời sống học đường, cùng với đó là các buổi lễ chào cờ.
Pasha cho biết ông được chỉ đạo phải ghi hình và gửi bằng chứng cho các cơ quan chức năng để chứng minh rằng nhà trường đang tuân thủ chương trình giảng dạy mới.
Ông nhận ra rằng việc này biến mình thành “một kiểu người giám sát các giáo viên, để họ hiểu rằng: ‘Này, tôi ở đây, tôi có camera, tôi đang quay phim, vì vậy các anh chị phải nói chính xác những gì cần nói, nói đúng theo chỉ đạo và phải sử dụng đúng những tài liệu mà chính phủ cung cấp’.”
Ông đã nổi dậy, bất chấp rủi ro cực lớn đối với bản thân, để quyết định trở thành một người tố giác thông qua những thước phim của mình. Ông bắt đầu gửi tư liệu cho ông Borenstein qua các máy chủ mã hóa – một quyết định được đưa ra trong tích tắc, nhưng lại để lại những hệ quả dài lâu.
“Trong những giây phút ấy, tôi bị sự phẫn nộ thôi thúc,” ông nhớ lại. “Tôi thực sự không còn quan tâm đến điều gì nữa. Tôi nghĩ, cứ để ai đó làm đi, ai chiếu bộ phim này cũng được, ai dựng phim cũng được. Điều quan trọng nhất là nó phải tồn tại, để phơi bày những gì đang thực sự diễn ra.”
Đạo diễn Borenstein nói thêm: “Chúng tôi nghĩ việc thế giới thấy rõ ý đồ của Putin là vô cùng quan trọng; ông ta rõ ràng không có ý định dừng lại ở Ukraine… hằng ngày, ông ta vẫn đang nhồi nhét vào đầu trẻ em Nga rằng chúng cần phải chuẩn bị cho một tương lai của chiến tranh và đế chế.”
Pasha đã ghi lại cảnh các binh sĩ thuộc tập đoàn lính đánh thuê Wagner vào tận trường học để dạy trẻ em cách nhận biết mìn và sử dụng súng – cũng như cảnh các giáo viên đang lên lớp giảng giải cho học sinh về chiến dịch “phi phát xít hóa” tại Ukraine.
Lính đánh thuê Wagner đến trường Karabash số 1 và cho học sinh xem vũ khí và một loại mìn gọi là “cánh hoa”
Chúng tôi được nghe những câu chuyện về những cựu học sinh đã ngã xuống nơi chiến trường, và tiếng khóc nức nở của một người mẹ bên mộ con trai mình. Vì quá nguy hiểm nên Pasha không thể ghi hình đám tang, nhưng ông đã thu lại được những âm thanh đau đớn đến xé lòng đó.
Chúng ta cũng thấy được cả những hành động phản kháng của chính ông.
Là một người vốn thích đùa giỡn, ông đã bí mật đổi các biểu tượng “Z” ủng hộ chiến tranh trên cửa sổ trường học thành chữ “X”, và hạ lá quốc kỳ Nga của trường xuống trong khi bật vang đoạn thu âm ca sĩ Lady Gaga hát quốc ca Mỹ.
Pasha đã thay thế các biểu tượng chữ Z ủng hộ chiến tranh trên cửa sổ trường học bằng chữ X, để thể hiện sự ủng hộ đối với người tị nạn Ukraine
Ông đã đứng lên chống lại chế độ nhưng lại từ chối thừa nhận mình là người dũng cảm.
“Không,” ông nói với tôi, “đó chỉ là chuyện bình thường thôi.”
Đạo diễn Borenstein không đồng ý. “Tôi sẽ miêu tả anh ấy là một người rất dũng cảm, một người cảm nhận cảm xúc rất mạnh mẽ, một người thực sự rất quan tâm đến sự thật và một người thực sự, thực sự, thực sự thích ngày sinh nhật của mình.”
Đối với các nhà làm phim bên ngoài nước Nga, việc bảo vệ Pasha và những người trong phim khỏi sự trả thù là ưu tiên hàng đầu.
“Chúng tôi có một danh sách dài các quy trình an ninh,” ông Borenstein giải thích, “và chúng tôi đã nghe từ những người thực sự đưa ra đánh giá nghiêm trọng về rủi ro ở Nga.
“Chúng tôi đã đọc các bài báo về giáo viên, về những người ở Nga bị kết án tù rất nặng, không phải vì làm việc với người nước ngoài, không phải vì làm phim bí mật, mà chỉ đơn giản là vì xúc phạm quốc kỳ Nga, đó là một việc nhỏ mà anh ấy đã làm trong phim.”
“Chúng tôi sợ hãi. Anh ấy thì không sợ.”
Cuối cùng, khi Pasha nhìn thấy một chiếc xe cảnh sát bên ngoài căn hộ của mình và có lo ngại rằng tính mạng của ông có thể gặp nguy hiểm, ông nhận ra đã đến lúc phải bỏ trốn.
Trong phim tài liệu, chúng ta thấy nữ sinh Masha bên mộ người anh trai, người đã được điều động đến Ukraine
Trong phim, chúng tôi nghe một nhà sản xuất nói tiếng Nga nói với ông Talankin: “Trước khi vượt biên, anh phải xóa ứng dụng nhắn tin bảo mật của chúng tôi.
“Anh cần phải rất cẩn thận về cách anh mang những thước phim qua kiểm soát biên giới. Cứ bình tĩnh. Anh có vé khứ hồi. Họ sẽ nghĩ anh sẽ quay lại sau bảy ngày. Chỉ cần tin tưởng vào bản thân. Tôi nghĩ những gì anh đã làm sẽ tạo ra tác động lớn.”
Ông rời bỏ quê hương – và mẹ – và hiện đang sống ở một địa điểm không được tiết lộ ở châu Âu. Ông tin rằng điều đó sẽ không kéo dài mãi mãi. “Khi chế độ sụp đổ, tôi dự định sẽ trở về và đóng góp cho xã hội.”
Mẹ của Pavel, người cũng xuất hiện trong phim tài liệu, làm thủ thư trường học
Hiện tại, ông đang tập trung vào việc bảo đảm bộ phim được nhiều người xem nhất có thể. Ông biết rằng người dân ở Karabash đã xem nó.
Khi bộ phim ra mắt tại Liên hoan phim Sundance năm ngoái, ông Borenstein nói rằng ai đó đã ghi lại nó bằng kỹ thuật số và sau đó chia sẻ khắp thị trấn.
Trong quá trình làm phim, ông Talankin nói rằng gần 200.000 giáo viên đã bỏ việc thay vì trở thành một phần của hệ thống đang nhồi nhét tư tưởng cho trẻ em.
Ông hy vọng bộ phim Mr Nobody against Putin sẽ cho những người Nga “có suy nghĩ giống tôi thấy rằng họ không đơn độc”.
Vào ngày chúng tôi gặp nhau, khi đang dạo bước trên cầu tàu Santa Monica dưới ánh nắng mặt trời, bóng ma chiến tranh vẫn còn ám ảnh ông. Ông chia sẻ tin tức mà ông biết được vài giờ trước đó.
“Hôm nay tôi mới biết một trong những học sinh của tôi đã chết.”
Nikita, 19 tuổi, đã thiệt mạng ở Ukraine, ông nói.
“Tôi biết thằng bé. Cậu ấy là một người tốt bụng và sẽ không bao giờ ra đi nếu không có sự tuyên truyền.”
Đó là một kết thúc ảm đạm cho thời gian chúng tôi ở bên nhau.
Nhưng nếu Gã vô danh chống Lại Putin giành được giải Oscar, bài phát biểu nhận giải của ông sẽ do các học sinh cũ của ông viết. Họ đã bắt đầu làm việc đó rồi.
“Nếu chúng tôi thắng, đó sẽ là bài phát biểu của họ.”
(Hôm 15/3 giờ Mỹ, ông Pavel Talankin đã được trao giải Phim tài liệu hay nhất với tác phẩm Mr. Nobody Against Putin tại Lễ trao giải Oscar thường niên lần thứ 98. Tại Việt Nam, hệ thống truyền hình quốc gia đã ngắt chương trình truyền hình trực tiếp lễ trao giải Oscar ở đoạn trao giải cho bộ phim này.)
Katie Razzall
Biên tập viên văn hóa và truyền thông, ở Los Angeles
Nguồn: bbc.com
