
Suốt hai ngày 17 và 18/11/2026, hình ảnh lực lượng công an, mật vụ, cảnh sát cơ động cùng xe cẩu, xe ben phong tỏa đường sá và san phẳng khu nhà L’Accueil tại số 87 Nguyễn Huệ, thành phố Huế đã phơi bày một thực tế nhức nhối về cách quyền lực công được vận hành trước quyền tài sản của người dân và các tổ chức tôn giáo.
Đến sáng 19/11/2026, công trình thuộc Tu viện Dòng Chúa Cứu Thế (DCCT) Huế từ trước năm 1975 đã bị xóa sổ hoàn toàn, trong khi những kiến nghị, khiếu nại và tranh chấp pháp lý xung quanh khu đất rộng 2.550,4 m² này vẫn chưa từng được giải quyết thấu đáo.

Khi một công trình mang dấu ấn lịch sử, văn hóa và giáo dục gần một thế kỷ bị đập phá thành đống gạch vụn bất chấp sự phản đối của chủ sở hữu và sự theo dõi của dư luận, câu hỏi đặt ra không chỉ là chuyện xây một công viên hay mở một bãi đỗ xe. Câu hỏi cốt lõi nằm ở chỗ: đâu là cơ sở pháp lý để nhà cầm quyền tước đoạt tài sản hợp pháp của dân, của cơ sở tôn giáo và khi sức mạnh cơ giới thay thế cho đối thoại pháp lý, điều gì đang thực sự bị phá hủy?
1. Nguồn gốc sở hữu rõ ràng và sự đánh tráo giữa “tài sản xưởng cưa” với “quyền sử dụng đất”
Quyền của Dòng Chúa Cứu Thế Huế đối với khu đất L’Accueil không phải là điều mơ hồ. Hồ sơ lưu trữ cho thấy khu đất này gắn liền với Nhà Dòng từ đầu thập niên 1930, với những công trình phục vụ giáo dục và đời sống văn hóa như Trường Nguyễn Trường Tộ, thư viện, hội trường tiếp đón giới trí thức, nơi từng diễn ra đại lễ học đường nhân dịp Vạn Thọ khánh tiết năm 1942, cùng cơ sở xưởng cưa.
Đặc biệt, việc chuyển quyền khu đất từ Mission Apostolique de Huế sang Dòng Chúa Cứu Thế đã được Tòa Thị chính Huế xác nhận ngày 10/7/1971. Quyền quản lý và sở hữu hợp pháp của Nhà Dòng hình thành từ lâu, có giấy tờ pháp lý và lịch sử xác lập rõ ràng.
Thế nhưng, để hợp thức hóa việc phá dỡ công trình vào trung tuần tháng 11/2026, lập luận được nhà cầm quyền Huế đưa ra là viện dẫn sự kiện năm 1978, khi Tu viện trưởng Dòng Chúa Cứu Thế Huế lúc bấy giờ là linh mục Nguyễn Đình Lành viết “Đơn xin được hiến dâng Xưởng Cưa” (27/6/1978), tiếp đó là Quyết định số 2262/QĐ-CT ngày 11/8/1978 của UBND tỉnh Bình Trị Thiên và Biên bản giao nhận ngày 02/10/1978.
Đọc kỹ chính các chứng từ này, sự lập lờ đánh tráo khái niệm hiện ra rất rõ:
– Đối tượng bàn giao là tài sản xưởng cưa, không phải toàn bộ quyền đối với đất: Ngay ở phần mở đầu Biên bản giao nhận ngày 02/10/1978, việc dẫn quyết định chấp nhận đã ghi rõ là về việc chấp nhận đơn hiến tài sản xưởng cưa Laccơi của Dòng Chúa Cứu Thế. Nội dung bàn giao tập trung vào máy móc, thiết bị, dụng cụ, nhân công và hoạt động sản xuất của xưởng cưa, hoàn toàn không có điều khoản riêng xác lập việc chuyển giao quyền đối với diện tích, ranh giới khu đất 2.550,4 m² theo địa đồ pháp lý.
– Bản kê khai ngày 01/11/1978 mâu thuẫn với giả định “đã hiến đất”: Chưa đầy một tháng sau biên bản giao nhận tài sản xưởng cưa (02/10/1978), chính linh mục Nguyễn Đình Lành vẫn kê khai đất L’Accueil thuộc quyền quản lý của Tu viện vào ngày 01/11/1978. Nếu đã chuyển giao trọn vẹn quyền đối với khu đất, văn bản kê khai lập ngay sau đó bởi chính người đứng đầu Tu viện phải được giải trình rõ ràng, chứ không thể bị bỏ qua.
– Bối cảnh “tự nguyện” sau năm 1975: Ngay cả khi nhìn vào việc bàn giao tài sản xưởng cưa năm 1978, ai am hiểu lịch sử miền Nam sau năm 1975 đều thấy hoàn cảnh chính trị – pháp lý đầy áp lực khi các cơ sở tôn giáo đối mặt với trưng thu, trưng dụng và mệnh lệnh hành chính.
Đồng nhất một biên bản bàn giao máy móc, tài sản xưởng cưa với việc “tự nguyện hiến tặng” toàn bộ quyền đối với thửa đất 87 Nguyễn Huệ là sự đánh tráo thiếu căn cứ pháp lý.
Trong pháp luật hiện đại, quyền định đoạt bất động sản đòi hỏi ý chí tự nguyện minh bạch, chủ thể có thẩm quyền và thủ tục xác lập rõ ràng. Không thể lấy việc tiếp nhận máy móc, nhà xưởng cũ làm căn cứ đương nhiên cho việc chủ sở hữu từ bỏ quyền lợi đối với khu đất, cũng không thể lấy thời gian quản lý hành chính kéo dài nhiều thập kỷ để thay thế cho chứng cứ chuyển giao hợp pháp.
2. Lập luận “lợi ích công cộng” và “nhà cũ kỹ” không thể thay thế thượng tôn pháp luật
Khi sự thật về hồ sơ bị nhà cầm quyền lảng tránh, những lý lẽ thường được đưa ra để bào chữa là công trình đã cũ kỹ, xuống cấp sau nhiều năm; đập bỏ để xây công viên, bãi đỗ xe thì “đẹp cho thành phố” và “dân xung quanh có ai phản đối đâu”; hoặc Nhà nước đã quản lý gần năm mươi năm thì nay còn đòi làm gì.
Những lập luận ấy, đặt dưới góc nhìn pháp lý và đạo lý xã hội, bộc lộ nhiều điểm yếu rõ rệt:
Thứ nhất, nhà xuống cấp không làm mất quyền của chủ sở hữu. Thật vậy, nếu một ngôi nhà bị bỏ mặc, hư hại qua năm tháng khi nằm trong sự quản lý thực tế của bên khác, trách nhiệm bảo trì và giữ gìn thuộc về bên đang nắm giữ và vận hành thực tế. Không thể lấy sự cũ kỹ, rêu phong — vốn là hệ quả của việc cấm đoán chủ sở hữu chăm sóc, sửa chữa — làm lý do để tước đoạt quyền lợi của chủ nhân. Nếu lấy cớ “cũ kỹ thì phá bỏ” áp dụng tùy tiện, mọi tài sản hợp pháp của dân và tôn giáo đều có thể bị xóa sổ chỉ bằng một quyết định hành chính.
Thứ hai, “lợi ích công cộng” không thể là cái cớ gạt bỏ pháp luật. Xây dựng công viên hay không gian xanh là nhu cầu chính đáng của đô thị, nếu thực hiện đúng quy hoạch, minh bạch và tuân thủ đầy đủ trình tự pháp luật. Nhưng lợi ích công cộng không thể dựng lên trên sự bất công và việc bỏ qua quyền khiếu nại, kiến nghị chưa được giải quyết của bên liên quan. Khi Nhà Dòng nhiều lần gửi đơn kiến nghị, yêu cầu đối thoại và công khai căn cứ pháp lý, việc đưa máy móc vào san phẳng công trình giữa lúc tranh chấp chưa được giải quyết cho thấy sự coi thường thủ tục pháp lý và quyền được lắng nghe.
Thứ ba, hỏi “người xung quanh” không thay thế việc giải quyết với “người có quyền lợi”. Ý kiến của người qua đường hay cư dân lân cận — những người không có quyền sở hữu hay quyền sử dụng hợp pháp đối với khu đất — không thể xóa bỏ quyền sở hữu của chủ nhân tài sản. Khi có kiến nghị hoặc tranh chấp về tài sản, cơ quan công quyền phải đối thoại trực tiếp với chủ nhân chứ không phải với “người xung quanh” không có liên quan, công khai hồ sơ và giải quyết theo pháp luật, thay vì lấy sự im lặng cưỡng bức hay dư luận bên ngoài làm bình phong.
3. Hệ lụy chính trị – xã hội: khi niềm tin vào công lý bị bào mòn
Vụ việc tại khu đất L’Accueil không dừng lại ở một thửa đất 2.550,4 m² ở Huế. Tác động sâu xa hơn nằm ở đời sống chính trị – xã hội và niềm tin của người dân vào tính công bằng của công quyền.
Việc huy động công an, mật vụ che mặt, cảnh sát cơ động, lập chốt kiểm soát trên nhiều tuyến đường dẫn đến Nhà thờ Dòng Chúa Cứu Thế Huế, thậm chí xuất hiện lực lượng tại các khu vực khác và sân bay Phú Bài, tạo ra bầu không khí căng thẳng không cần thiết trước sinh hoạt tôn giáo ôn hòa. Trong khi giáo dân, tu sĩ và các linh mục chỉ cầu nguyện, lần chuỗi Mân Côi và rước kiệu trong khuôn viên, việc phong tỏa chặt chẽ cho thấy cách ứng xử mang nặng tính đe dọa hơn là đối thoại của nhà cầm quyền Huế.
Về mặt xã hội, cách hành xử này để lại một tín hiệu đáng lo ngại: trước những khu “đất vàng” ở đô thị, quyền tài sản của dân và các tổ chức tôn giáo vẫn mong manh trước quyết định đơn phương của bộ máy hành chính. Khi người dân thấy những kiến nghị kéo dài nhiều năm bị gạt sang một bên bởi tiếng xe ủi, xe cẩu, niềm tin vào sự thượng tôn pháp luật sẽ suy giảm nghiêm trọng. Một xã hội chỉ ổn định bền vững khi quyền tài sản hợp pháp được bảo vệ nhất quán và mọi tranh chấp được giải quyết bằng lý lẽ, pháp luật thay vì sức mạnh áp đảo.
Trái lại, sự kiên trì cầu nguyện ôn hòa của cộng đoàn Dòng Chúa Cứu Thế Huế cùng tinh thần hiệp thông của các cộng đoàn trong Tỉnh Dòng cho thấy một sức mạnh đạo lý khác: sự thật lịch sử và quyền lợi chính đáng không thể bị xóa bỏ chỉ vì một công trình đã bị san phẳng. Xe cẩu có thể hạ gục một tòa nhà gần 90 năm tuổi trong vài ngày, nhưng không thể xóa đi hồ sơ lịch sử, không thể làm biến mất nội dung các chứng từ đã lập, và càng không thể dập tắt câu hỏi về tính hợp pháp của hành vi tước đoạt tài sản hợp pháp của dân.
4. Yêu cầu cấp thiết: minh bạch hồ sơ, tôn trọng pháp luật và trả lại công bằng
Sau biến cố tại số 87 Nguyễn Huệ, điều cần thiết không phải là những lời giải thích né tránh hay sự im lặng khi công trình đã bị san bằng. Nhà cầm quyền thành phố Huế và các cơ quan có thẩm quyền cần đối diện trực diện với những kiến nghị chính đáng của Dòng Chúa Cứu Thế và công luận:
– Công khai đầy đủ căn cứ pháp lý và hồ sơ liên quan: Công bố minh bạch các văn bản, quyết định, hồ sơ địa chính và căn cứ pháp luật chứng minh quyền quản lý, sử dụng cũng như lý do ra quyết định phá dỡ công trình trên khu đất L’Accueil để người dân và các bên liên quan cùng đối chiếu.
– Đối thoại công bằng và giải quyết thỏa đáng kiến nghị: Xem xét nghiêm túc, khách quan toàn bộ chứng từ lịch sử và pháp lý mà Dòng Chúa Cứu Thế đã lưu giữ, kiến nghị suốt nhiều năm, bảo đảm quyền giải quyết khiếu nại, tranh chấp đúng quy định pháp luật.
– Bảo đảm quyền tự do tôn giáo và quyền tài sản hợp pháp: Chấm dứt việc phong tỏa, kiểm soát gây cản trở sinh hoạt tôn giáo ôn hòa; tôn trọng nguyên tắc bảo vệ quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp của người dân cũng như các tổ chức tôn giáo.
Một đô thị đáng sống không thể được đo bằng số công trình cũ bị san bằng để nhường chỗ cho mặt bằng trống, mà phải được đo bằng mức độ thượng tôn pháp luật và sự tôn trọng quyền con người, quyền tài sản của chính cư dân mình. Khi pháp luật đứng trên sự tùy tiện, và công lý đứng trên sức mạnh cơ giới, khi đó mới không còn chỗ cho những hành vi tước đoạt tài sản núp bóng dưới bất kỳ danh nghĩa nào.
Hoa Thịnh Đốn, ngày 19/11/2026
Đặng Đình Mạnh



