Như có thể thấy trong World Cup 2026, bóng đá ngày càng thực dụng và nhiều người hoài niệm về cái thời vàng son của bóng đá tấn công của thập niên 1970 và tôi, tự dưng, nghĩ đến ông Lê Duẩn.
Ông này khét tiếng với chủ trương “duy tiến công” trong quân sự, nào là “Tiến công, kiên quyết tấn công, liên tục tiến công”, nào là “Nắm vững tư tưởng tiến công, chủ động tiến công để phòng ngự” [1]. Nếu áp dụng chủ trương này vào bóng đá thì, nếu đổi nghề làm huấn luyện viên, liệu Lê Duẩn có đạt tới tầm cỡ của Rinus Michels hay Johan Cruyff, những tên tuổi gắn liền với bóng đá tổng lực?
Tôi không tin.
Thời bình Lê Duẩn mang tội làm dân đói, suy dinh dưỡng. Thời chiến thì Lê Duẩn mang tội với bao nhiêu bậc cha mẹ trên đất Bắc khi vung vẩy con em họ vào chỗ chết với cái “nghệ thuật quân sự” chỉ có công chứ không có thủ.
Đường lối quân sự tự sát gỡ này đã gây bất mãn trong giới tướng lãnh thực tài như Lê Trọng Tấn, Cao Văn Khánh, Nguyễn Hữu An v.v. tuy nhiên họ không thể đối đầu, kể cả “người anh cả” Võ Nguyên Giáp. Nó chỉ nhận được sự tung hê của đám tướng ít học và giỏi theo đuổi chính trị như Trần Quý Hai, Văn Tiến Dũng, Song Hào v.v..
Quan niệm tấn công này hoàn hoàn toàn khác với quan niệm tấn công của bóng đá tổng lực mà tiếng Anh gọi là “total football”, do HLV Rinus Michels đưa ra vào cuối thập niên 1960 khi huấn luyện cho Câu lạc bộ Ajax Amsterdam và sau đó là Đội tuyển Hà Lan, trong đó Johan Cruyff là cầu thủ trụ cột.
Bóng đá tổng lực đòi hỏi cầu thủ phải đủ sức đảm nhiệm bất cứ vai trò nào, có thể thay thế bất cứ đồng đội nào. Khi tấn công, thì hậu vệ cũng có thể xông lên, khi phòng ngự thì tiền đạo cũng lùi về và chiến thuật này đòi hỏi ở các cầu thủ thể lực sung mãn và nhãn quan chiến thuật cực kỳ nhạy bén. Họ phải liên tục di chuyển vị trí mà không làm mất sự liền lạc của đội hình 4-3-3 và điều cực kỳ quan trọng là họ phải chuyền bóng thật nhanh sau khi chạm chân, chỉ trong vòng vài giây nhằm vô hiệu hoá ý đồ bao vây hay chặn đứng của đối thủ. Với chiến thuật này thì khi kiểm soát bóng, các cầu thủ ọ có thể tối đa hóa diện tích chuyền bóng bằng cách dạt biên và khiến đối phương phải phân tán. Ngược lại, khi trái bóng vào chân đối phương thì sẽ đẩy hàng phòng ngự lên giữa sân với bẫy việt vị và do đó sẽ hạn chế không gian tung hoành của đối thủ. Chiến thuật này sẽ khiến hàng ngũ đối phương luôn bị căng thẳng và do đó sẽ dẫn đến rối loạn và từ đó mở ra những cơ hội ghi bàn.
Nhưng đường lối “duy tiến công” của Lê Duẩn thì không trọn vẹn như vậy, chỉ nhắm mắt mà đánh, thậm chí còn hóa rồ khi ra lệnh phải tấn công, không cho phòng ngự.
Trong chiến dịch Trị Thiên 1972 Võ Nguyên Giáp chủ trương lợi dụng địa hình rừng núi, đưa quân vào đây rồi ập xuống đồng bằng. Nhưng Lê Duẩn, có vẽ như ganh tỵ với Võ Nguyên Giáp, muốn đưa ra một “chủ thuyết quân sự” của riêng mình nên bác bỏ thẳng tay. Lê Duẩn chủ trương đánh trực diện, cứ đồng bằng mà tiến để bao nhiêu bộ đội trở thành mồi của B-52 và hải pháo, tổn thất nặng nề. Sau đó thì bị phản công, phải rút và để giữ thế thương lượng tại Paris, đã cố giữ Cổ Thành Quảng Trị với chủ trương “đánh vỗ mặt” nên, do đó, mỗi ngày nướng vào đây một đại đội:
“Lệnh trên chỉ cho tấn công, không cho phòng ngự, dù quân số chiến đấu mỗi tiểu đoàn chỉ còn từ 50-60 người. Mỗi ngày Bộ Tư lệnh mặt trận bổ sung một đại đội khoảng 100 tay súng, hầu hết đều là học sinh sinh viên các trường đại học ở Hà Nội, cho các đơn vị bảo vệ thị xã, nhưng vẫn không đủ bù cho quân số bị thương vong.” [2]
Tài liệu tổng kết “Chiến dịch mùa hè 1972” của Bộ Tổng Tham Mưu (Hà Nội) ghi nhận:
“Chúng ta đã thiệt hại nặng nề nhất kể từ sau tổng tiến công Mậu Thân năm 1968 mà cần phải một thời gian chừng 4 năm nữa mới khôi phục lại… Ta hy sinh 10.767, mất tích 1,550, bị bắt 98, bị thương 27,573, đào lạc ngũ 5.957, hàng 136. Tổng cộng 46.081. Thiệt hại binh lực có thể nói là lớn nhất so với tất cả các chiến dịch trong hai cuộc kháng chiến.” [3]
Trong khi đó, nhìn từ phía miền Nam, nếu thời ấy người Mỹ từ bỏ đường lối quân sự phòng ngự, cuộc diện chiến tranh có thể khác đi?
Người Mỹ chủ trương giữ nguyên “status quo” (tình trạng hiện tại), Bắc yên là Bắc, Nam vẫn là Nam, không muốn Quân đội Việt Nam Cộng Hòa (VNCH) vượt qua vĩ tuyến 17 và, nhờ đó, Hà Nội mới yên tâm dốc gần như toàn bộ sức mạnh quân sự vào chiến trường miền Nam.
Giả sử thời ấy quân đội VNCH thực hiện vài chiến dịch Bắc tiến, cho Thủy quân lục chiến đổ bộ từ đường biển, cho Nhảy dù đổ xuống từ bầu trời rồi tung Lực lượng đặc biệt khuấy đảo các vùng rừng núi, cán cân quân sự ở chiến trường miền Nam phải khác.
Nguyễn Hoàng Văn
(01/07/2026)
Tham khảo:
- Gs Trần Nhâm (2002), Lê Duẩn – Trường Chinh, hai nhà lý luận xuất sắc của Cách mạng Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, trang 70
Và:
https://www.qdnd.vn/…/tu-duy-ly-luan-cua-dong-chi-le… - Cao Bảo Vân (2021), Tướng Cao Văn Khánh, NXB Tri thức, trang 640
- Cao Bảo Vân , sđd, trang 643
