(VNTB) – 80 năm nay, chế độ này tồn tại bằng cách liên tục tái tạo cái bẫy đổi chác: Đổi tự do báo chí lấy an toàn không bị bắt. Đổi tự do sở hữu đất đai lấy an toàn có sổ đỏ do nhà nước cấp. Đổi tự do lập hội lấy an toàn được yên thân.
Tự do, trước hết là quyền hiển nhiên mà Tạo Hóa đã ban tặng cho muôn loài. Con chim có quyền bay, con cá có quyền bơi, và con người có quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Nó là thứ tài sản quý báu nhất của từng cá nhân, nhưng cũng là thứ tài sản khó dùng nhất.
Vì dùng sai, nó thành thảm họa. Bán rẻ nó, thì mất trắng.
Hai câu nói của hai con người sống cách nhau 200 năm, một người sống sót từ trại tập trung Auschwitz, một người là cha đẻ của nước Mỹ, khi đặt cạnh nhau đã nói hết toàn bộ bi kịch về tự do của dân tộc Việt Nam 80 năm qua.
Viktor Frankl, nhà thần kinh học sống sót sau trại tập trung Đức Quốc xã, nói: “Tự do không phải là thế lực để làm điều mình thích, nhưng nó là quyền để có thể thực hiện điều ta nên làm”.
Benjamin Franklin nói: “Those who would give up essential Liberty, to purchase a little temporary Safety, deserve neither Liberty nor Safety – Những kẻ sẵn sàng từ bỏ tự do thiết yếu để mua lấy chút an toàn tạm thời thì không xứng đáng có cả tự do lẫn an toàn.”
Một câu nói về cách DÙNG tự do. Một câu nói về cách GIỮ tự do. Mất một trong hai, dân tộc sẽ rơi vào vòng nô lệ.
I. TỰ DO LÀ QUYỀN LÀM ĐIỀU NÊN LÀM, KHÔNG PHẢI ĐIỀU THÍCH LÀM
Frankl đã thấy cả hai loại tự do trong cùng một trại tập trung.
Loại thứ nhất là tự do làm điều mình THÍCH. Lính gác Đức Quốc xã có loại tự do này. Họ thích hành hạ, thích bắn giết, và họ có súng để làm điều họ thích. Đó là tự do của bản năng man rợ, của thú tính.
Loại thứ hai là tự do làm điều mình NÊN làm. Những tù nhân chia nhau nửa mẩu bánh mì, những người cầu nguyện cho kẻ thù dù đang chết đói. Họ không còn một milimet tự do nào của thân xác, nhưng họ còn một thứ tự do cuối cùng không ai cướp được: Tự do lựa chọn thái độ, tự do làm điều NÊN làm.
Tại sao các khảo sát đều cho thấy đa số chọn làm điều họ THÍCH hơn điều họ NÊN làm? Vì THÍCH thì dễ, NÊN thì khó. THÍCH chỉ cần bản năng. NÊN cần lý trí, cần lương tâm và trách nhiệm.
Hãy nhìn lại cảnh “Sân đình ngập máu, đường thôn rợp cờ” và “Đồng quê đỏ máu, đường thôn rợp cờ” trong Cải cách Ruộng đất để thấy hai loại tự do này.
Đội cải cách về làng, nó trao cho bần cố nông một thứ tự do THÍCH: Tự do được trả thù, tự do được cướp ruộng của địa chủ, tự do được đứng giữa sân đình chửi bới người hàng xóm hôm qua còn cho mình vay thóc, tự do thực hiện khẩu hiệu “Trí, phú, địa, hào – Đào tận gốc, tróc tận rễ”. Đó là tự do của sự hả hê, của lòng tham. Và đa số đã chọn nó. Họ đã dùng tự do để làm điều họ THÍCH.
Nhưng cũng chính trong lúc đó, có những người nông dân đã chọn tự do làm điều họ NÊN làm. Họ lén che giấu địa chủ trong đống rơm, họ dúi cho người bị đấu tố bát cơm, họ cúi mặt không dám vỗ tay khi máu ngập sân đình. Họ chọn điều NÊN làm theo lời dạy “Bầu ơi thương lấy bí cùng” và “Máu chảy ruột mềm”, dù phải trả giá bằng việc bị quy là phản động, bị mất phần ruộng. Chính những người đó đã giữ lại chút nhân tính cuối cùng cho dân tộc, giữ lại chút tự do thiết yếu mà Franklin nói.
Bi kịch của bản Tuyên ngôn 1945 chính là nó đã hợp pháp hóa tự do làm điều THÍCH nhân danh điều NÊN làm. Nó nói vì lợi ích của dân tộc, của giai cấp, mày được phép làm bất cứ điều gì mày THÍCH với kẻ thù giai cấp, kể cả đào tận gốc. Nó biến tự do của con người thành đặc quyền trả thù của bầy đàn.
II. TỰ DO THIẾT YẾU VÀ CÁI BẪY AN TOÀN TẠM THỜI
Nếu Frankl chỉ cho ta cách dùng tự do, thì Franklin chỉ cho ta cái giá phải trả khi đem bán nó.
“Từ bỏ tự do thiết yếu để mua lấy chút an toàn tạm thời” – Cái bẫy này đã được giăng ra một cách hoàn hảo năm 1953.
Đội cải cách nói với bần cố nông: Mày nghèo vì thằng địa chủ. Bây giờ tao cho mày an toàn tạm thời: Chỉ cần mày từ bỏ tự do thiết yếu của mày – tự do lương tâm, tự do không đấu tố hàng xóm, tự do làm người – chỉ cần mày đứng lên tố nó, tao sẽ cho mày 5 sào ruộng, cho mày thẻ bần cố, cho mày an toàn.
Và người nông dân đã đổi. Họ đã bán tự do thiết yếu để mua an toàn tạm thời.
Tự do thiết yếu – Essential Liberty – là gì? Không phải là tự do ăn nhậu, chửi bới trên mạng. Đó là 3 thứ mà bản Tuyên ngôn 1776 ghi rõ và bản 2/9 đã cắt bỏ khi “suy rộng ra”:
Thứ nhất, quyền sống là do Tạo Hóa ban, bất khả xâm phạm, không ai được phép “đào tận gốc, tróc tận rễ” ai.
Thứ hai, quyền lực chính quyền chỉ có chính danh khi có sự đồng thuận của người dân.
Thứ ba, khi chính quyền lạm quyền, chuyên chế, thì lật đổ nó không chỉ là quyền mà là nghĩa vụ.
Đó chính là tài sản mà Tạo Hóa ban cho muôn loài. Nhưng nó không dễ dùng, vì giữ nó thì mất an toàn ngay lập tức, còn bán nó thì được an toàn ngay lập tức.
Franklin cảnh báo: Kẻ nào bán như vậy sẽ mất cả hai. Và lịch sử đã chứng minh ông đúng một cách tàn khốc:
Những bần cố nông đã bán tự do lương tâm để lấy 5 sào ruộng an toàn tạm thời, thì chỉ 2 năm sau, ruộng đất lại bị gom hết vào hợp tác xã. Họ mất luôn cả tự do sở hữu mà họ vừa đánh đổi lương tâm để có. Họ vừa mất tự do, vừa mất an toàn.
Những người đấu tố hăng nhất năm 1954 để được an toàn, đến năm 1957 lại bị chính đồng đội đấu tố trong các đợt chỉnh huấn, chỉnh Đảng. Hôm nay anh đấu tố địa chủ để được an toàn, ngày mai anh sẽ bị đấu tố là địa chủ mới. Vòng xoáy “sân đình ngập máu” không bao giờ dừng.
80 năm nay, chế độ này tồn tại bằng cách liên tục tái tạo cái bẫy đổi chác đó: Đổi tự do báo chí lấy an toàn không bị bắt. Đổi tự do sở hữu đất đai lấy an toàn có sổ đỏ do nhà nước cấp. Đổi tự do lập hội lấy an toàn được yên thân. Và mỗi lần đổi, người dân lại mất cả hai như Franklin đã nói.
III. KẾT LUẬN
Tự do là tài sản kỳ lạ nhất: Anh chỉ giữ được nó khi anh dám dùng nó.
Frankl dạy ta phải dùng nó để làm điều NÊN làm: Dù cả làng hô “đào tận gốc”, anh vẫn phải dám không đấu tố hàng xóm. Dù cả đường thôn rợp cờ ăn mừng máu, anh vẫn phải dám cúi mặt.
Franklin dạy ta phải giữ nó bằng mọi giá: Đừng bao giờ đem tự do thiết yếu – quyền sống, quyền đồng thuận, quyền lật đổ bạo quyền – đi bán để mua lấy vài sào ruộng, một chút an toàn tạm thời.
Một dân tộc hiểu được cả hai điều đó sẽ không bao giờ để ai cắt bỏ kíp nổ quyền lật đổ khỏi bản tuyên ngôn của mình, và sẽ không bao giờ có cảnh huynh đệ tương tàn, nồi da xáo thịt, đồng quê đỏ máu.
Nhật Ngôn
Nguồn : Việt Nam Thời Báo
