“Hải chiến Gạc Ma 1988” là nhóm chữ nói đến 64 quân lính của họ giữ Đá Gạc Ma trong quần đảo Trường Sa, khi bị Hải quân Trung Quốc tấn công Đá Chữ Thập từ ngày 31/1/1988, Đá Châu Viên ngày 18/2/1988, Đá Ga Ven ngày 26/2/1988, Đá Tư Nghĩa ngày 28/2/1988, Đá Xu Bi ngày 23/3/1988.
Riêng Đá Gạc Ma + Đá Cô Lin + Đá Len Đao bị tấn công cùng ngày 14/3/1988. Bài “Hải chiến Gạc Ma + Cô Lin + Len Đao” trong Wikipedia, mô tả trận chiến đã xảy ra giữa Hải quân Việt Nam với Hải quân Trung Quốc, cuối cùng thì Việt Nam có 3 chiến hạm bị chìm và 64 chiến sĩ tử trận, nói cho đúng là quân lính cộng sản Việt Nam được lệnh không được nổ súng để rồi bị Trung Quốc bắn chết hết. Phía Trung Quốc hư hại 1 xuồng đổ bộ và 24 chiến sĩ thương vong. Trong số 64 lính cộng sản Việt Nam bị bắn chết, có 8 xác được đồng đội mang về đất liền.
Rồi 27 năm sau, Thiếu tướng cộng sản Việt Nam Lê Mã Lương, anh hùng lực lượng võ trang nhân dân, từng giữ chức Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quân sự cộng sản Việt Nam tường thuật trong cuộc hội luận nhân ngày kỷ niệm cuộc chiến Gạc Ma, do Trung Tâm Minh Triết tổ chức vào năm 2015 tại khách sạn Công Đoàn.
Hôm ấy, tướng Lê Mã Lương tường thuật : “Nó có một câu chuyện như thế này : Có đồng chí lãnh đạo cấp cao ra lệnh bộ đội ta không được nổ súng nếu như Trung Quốc đánh chiếm đảo Gạc Ma hay bất kỳ đảo nào ở Trường Sa. Không được nổ súng ! Và sau này nó có một câu chuyện và nó đã được ghi vào tài liệu mà ta đã rõ rồi là trong một cuộc họp của Bộ Chính trị, đồng chí Nguyễn Cơ Thạch đập bàn và nói là ai ra lệnh cho bộ đội không được nổ súng ? Những người lính hy sinh đầu tiên ấy cộng thêm con số bộ đội bị quân Trung Quốc sát hại nâng lên 64 người, là một vết thương lớn cho người lính bất cứ quân đội nào khi họ không được cầm súng chống lại quân thù. Ngài Bộ trưởng Quốc phòng hồi bấy giờ là ngài Lê Đức Anh đã ra cái lệnh như vậy”.
Ông Nguyễn Khắc Mai, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Văn hóa Minh Triết, nói về vai trò của tướng Lê Đức Anh lúc ấy là Bộ trưởng Quốc phòng, người được xem là đã ra lệnh cho bộ đội không được nổ súng : “Ngài Bộ trưởng Bộ Quốc phòng hồi bấy giờ là ngài Lê Đức Anh, đã ra cái lệnh như vậy mà anh Lê Mã Lương đã tường thuật trong hội thảo tưởng niệm Gạc Ma, thì bây giờ ta phải công khai cái này. Một Bộ trưởng Quốc phòng thấy giặc nó xâm lấn bờ cõi của mình mà ra lệnh không được chống lại, đứng im như thế cuốn cờ lên người mình để cho nó nã súng nó bắn !
Thiếu tướng Nguyễn Trọng Vĩnh, một nhà ngoại giao kỳ cựu, am hiểu sâu sắc vấn đề Trung Quốc đánh giá quyết định không nổ súng của Bộ trưởng Quốc phòng Lê Đức Anh : “Tôi cho rằng, lúc bấy giờ ông Lê Đức Anh được đưa lên làm Bộ trưởng Quốc phòng mà làm cái việc như thế là một việc phản quốc. Ra lệnh không được bắn lại để cho Trung Quốc nó giết chiến sĩ của mình như là bia sống, thì tôi cho đó là một hành động phản động, phản quốc.
Ông Lê Đức Anh là cai đồn điền cao su của một người tình báo của Pháp chứ ông ta không phải tham gia cách mạng lâu dài gì đâu. Chẳng qua ông ấy khai man lý lịch rồi được lòng ông Lê Đức Thọ, rồi ông Lê Đức Thọ cứ đưa ông ấy lên vù vù trở thành Bộ trưởng Quốc phòng, sau này thành Chủ tịch nước. Cái điều đó những người biết chuyện như tôi lấy làm đau lòng lắm, và cho là một nỗi nhục của đất nước. Cho đến hôm nay 64 người anh hùng liệt sĩ ở Gạc Ma đấy, nhiều xác người vẫn còn nằm dưới biển, và cái ông Nông Đức Mạnh nguyên Tổng bí thư lại nói rằng thôi cứ để yên như thế ! Đáng lẽ ông ta phải tìm cách vớt lên, và đưa thân xác của các liệt sĩ ấy về quê mẹ, thì ông ta bảo để im…”.
